Hàn Quốc ban hành đạo luật toàn diện đầu tiên về sử dụng trí tuệ nhân tạo an toàn
(PNTĐ) - Hàn Quốc vừa chính thức ban hành đạo luật toàn diện đầu tiên trên thế giới nhằm điều chỉnh việc sử dụng trí tuệ nhân tạo theo hướng an toàn và có trách nhiệm. Đây được xem là bước đi tiên phong trong bối cảnh công nghệ AI phát triển nhanh chóng, kéo theo nhiều rủi ro như tin giả, nội dung deepfake và các tác động tiêu cực đối với đời sống xã hội.
Đạo luật mang tên Đạo luật cơ bản về Phát triển Trí tuệ nhân tạo và Thiết lập nền tảng tin cậy, xây dựng một khung pháp lý thống nhất, bao trùm toàn bộ quá trình phát triển, triển khai và khai thác các mô hình trí tuệ nhân tạo. Khác với cách tiếp cận phân mảnh theo từng lĩnh vực, Hàn Quốc lựa chọn xây dựng các quy định mang tính tổng thể, kết hợp giữa quản lý rủi ro và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Trọng tâm của đạo luật là nâng cao trách nhiệm pháp lý của các doanh nghiệp và nhà phát triển AI đối với nội dung do trí tuệ nhân tạo tạo ra. Các mô hình AI, nếu bị lạm dụng, có thể tạo ra tin giả, thông tin sai lệch hoặc xâm phạm nghiêm trọng đến quyền riêng tư và sự an toàn của người dân. Vì vậy, đạo luật trao quyền cho Chính phủ tiến hành giám sát, điều tra và áp dụng các biện pháp xử phạt tài chính đối với những hành vi vi phạm.
Một điểm đáng chú ý là việc đạo luật lần đầu tiên đưa ra khái niệm “AI rủi ro cao”. Đây là các hệ thống trí tuệ nhân tạo được sử dụng trong những lĩnh vực có ảnh hưởng trực tiếp và đáng kể tới đời sống hằng ngày hoặc sự an toàn của con người, như tuyển dụng lao động, xét duyệt tín dụng, đánh giá khoản vay hay tư vấn y tế. Việc phân loại này cho phép cơ quan quản lý áp dụng các yêu cầu kiểm soát nghiêm ngặt hơn đối với những mô hình có mức độ tác động xã hội lớn.
Theo quy định, các đơn vị khai thác mô hình AI rủi ro cao phải thông báo rõ ràng cho người dùng rằng dịch vụ đang vận hành dựa trên nền tảng trí tuệ nhân tạo, đồng thời có trách nhiệm bảo đảm các tiêu chuẩn an toàn trong suốt quá trình sử dụng. Đặc biệt, mọi nội dung do AI tạo ra bắt buộc phải được gắn nhãn nhận diện bằng bản quyền số, hay còn gọi là watermark, nhằm giúp người tiếp nhận thông tin phân biệt rõ đâu là sản phẩm của con người và đâu là sản phẩm do AI tạo ra.
Theo các cơ quan chức năng, việc gắn nhãn bản quyền số được coi là biện pháp bảo vệ tối thiểu nhưng cần thiết, nhất là trong bối cảnh công nghệ deepfake ngày càng tinh vi, khó nhận biết và có nguy cơ bị lợi dụng để thao túng dư luận, lừa đảo hoặc xâm phạm đời tư cá nhân.
Bên cạnh việc quản lý nội dung, đạo luật cũng đặt ra các nghĩa vụ cụ thể đối với các doanh nghiệp công nghệ toàn cầu cung cấp dịch vụ AI tại Hàn Quốc. Những công ty đáp ứng các tiêu chí nhất định về doanh thu hoặc số lượng người dùng trong nước phải chỉ định đại diện pháp lý tại địa phương. Quy định này nhằm bảo đảm các cơ quan chức năng có đầu mối rõ ràng để phối hợp quản lý, giám sát và xử lý vi phạm, hạn chế tình trạng né tránh trách nhiệm pháp lý của các doanh nghiệp xuyên biên giới.
Về chế tài, đạo luật quy định mức phạt tiền đáng kể đối với các hành vi vi phạm, tùy theo mức độ và tính chất sai phạm. Tuy nhiên, nhằm tạo điều kiện cho khu vực tư nhân thích nghi với khung pháp lý mới, Chính phủ Hàn Quốc dự kiến áp dụng một giai đoạn ân hạn trước khi triển khai xử phạt trên diện rộng. Cách tiếp cận này được đánh giá là thận trọng, giúp doanh nghiệp có thời gian điều chỉnh hệ thống và quy trình vận hành.
Không chỉ tập trung vào kiểm soát rủi ro, đạo luật còn thể hiện rõ định hướng song hành giữa quản lý và phát triển. Nhà nước có trách nhiệm xây dựng các chính sách hỗ trợ nhằm thúc đẩy ngành công nghiệp AI phát triển bền vững, gắn đổi mới công nghệ với việc bảo đảm niềm tin xã hội. Cơ quan quản lý khoa học và công nghệ được giao nhiệm vụ xây dựng kế hoạch chính sách tổng thể về trí tuệ nhân tạo theo định kỳ, tạo nền tảng cho việc hình thành một hệ sinh thái AI an toàn, minh bạch và có trách nhiệm.
Việc Hàn Quốc ban hành đạo luật toàn diện về sử dụng trí tuệ nhân tạo an toàn được cộng đồng quốc tế đánh giá là bước đi tiên phong, có thể trở thành kinh nghiệm tham khảo cho nhiều quốc gia trong quá trình xây dựng khung pháp lý cho AI. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo ngày càng thâm nhập sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống, việc sớm thiết lập các chuẩn mực pháp lý rõ ràng được xem là yếu tố then chốt để vừa giảm thiểu rủi ro, vừa bảo đảm công nghệ này phục vụ con người và sự phát triển bền vững của xã hội.
