Nhà Toán học nữ đầu tiên giành giải Abel danh giá
PNTĐ-Với công trình có ảnh hưởng rộng, giúp mở ra một lĩnh vực Toán học hoàn toàn mới, bà Karen K. Uhlenbeck người Mỹ đã được trao giải thưởng Abel.
Giải thưởng do Viện hàn lâm Khoa học Na Uy thành lập năm 2003 và được xem như giải Nobel trong lĩnh vực Toán học.
 |
| Bà Karen Uhlenbeck |
Công trình của bà Uhlenbeck được đánh giá là đã dẫn tới một trong những tiến bộ quan trọng nhất ở lĩnh vực Toán học suốt 40 năm qua. Ông Francois Labourie thuộc đại học Côte d’Azur ở Pháp nhận định: “Nghiên cứu của bà đã truyền cảm hứng cho một thế hệ nhà Toán học. Bà đã nghiên cứu và tìm ra những điều mới mà chưa ai từng phát hiện trước đó”.
Bà Uhlenbeck sinh năm 1942 tại Cleveland, là một người rất thích đọc sách từ khi còn nhỏ nhưng không quan tâm sâu sắc tới Toán học cho tới khi trở thành sinh viên khoa Toán tại đại học Michigan. Bà từng viết trong cuốn sách “Nhà Toán học: Quan điểm bên ngoài về thế giới bên trong” rằng: “Cấu trúc, sự thanh lịch và vẻ đẹp của Toán học đã đánh gục tôi ngay tức khắc, và tôi trao trọn trái tim cho Toán học”.
Giữa những năm 1960, bà Uhlenbeck học sau đại học tại đại học Brandeis - nơi bà chọn ông Richard Palais làm cố vấn. Ông Palais đang khám phá lĩnh vực chưa từng được biết tới thời đó với nội dung nằm giữa phần giải tích và hình học. Bà Uhlenbeck nhớ lại trong một cuộc phỏng vấn năm 2018: “Tôi bị hấp dẫn bởi điều đó, lĩnh vực giữa các vấn đề”.
Ông Palais và nhà Toán học Stephen Smale đã đạt được một số tiến bộ về “bản đồ hài hòa” - thứ sau này sẽ tạo ra bàn đạp cho một số kết quả nghiên cứu quan trọng nhất của bà Uhlenbeck.
Nghiên cứu “bản đồ hài hòa” liên quan tới một lĩnh vực Toán học cách đây nhiều thế kỷ.
Bà Uhlenbeck hiện là học giả nghiên cứu cấp cao thỉnh giảng tại đại học Princeton và là viện sĩ thỉnh giảng tại Viện Nghiên cứu cao cấp. Giữa những năm 1970, bà làm Giáo sư tại đại học Illinois suốt 5 năm. Đây không hẳn là những năm hạnh phúc. Bà và chồng bà khi đó đều là giáo sư tại trường nhưng bà cảm thấy mình bị coi như là “vợ của một ông chồng Giáo sư”.
Tuy nhiên, tại đó, bà gặp một đồng nghiệp sau tiến sĩ tên là Jonathan Sacks. Cùng với nhau, họ tìm hiểu những vấn đề Toán học liên quan tới “bản đồ hài hòa”. Họ đã tìm được câu trả lời cho vấn đề vào cuối những năm 1970 và đầu những năm 1980. Công trình nghiên cứu của họ được coi là mang tính cách mạng.
Công trình nghiên cứu của bà Uhlenbeck rất phức tạp và rộng, trong đó có phân tích “bề mặt tối thiểu” của bong bóng xà phòng và tìm cách để kết hợp hình học và vật lý thông qua các cách tiếp cận Toán học mới. Bà được kính trọng khi có công trình về các chủ đề cao siêu.
Giới hàn lâm coi bà Uhlenbeck là một ngôi sao trong Toán học lý thuyết nhiều thập kỷ qua. Bà từng giành giải thưởng MacArthur năm 1983 sau khi xuất bản kết quả nghiên cứu có ảnh hưởng về “bản đồ hài hòa” và lý thuyết về tương tác giữa các hạt với nhau.
Năm 1986, bà được bầu vào Viện Hàn lâm Khoa học quốc gia. Bà được trao Huy chương Khoa học quốc gia năm 2000. Hiệp hội Toán học Mỹ đã trao giải thưởng Steele cho bà năm 2007 vì những đóng góp nhiều thập kỷ cho nghiên cứu.
Khi công nhận công trình của bà Uhlenbeck trong thúc đẩy kiến thức về Toán học lý thuyết, Ủy ban Abel cũng lưu ý về ảnh hưởng nghề nghiệp và vai trò kiểu mẫu của nhà Toán học nữ. Ủy ban này nói: “Khi còn bé, bà đã mơ trở thành nhà khoa học... Ngày nay, bà là một trong những người sáng lập của Viện Toán học Park City nhằm đào tạo nhà nghiên cứu trẻ và thúc đẩy hiểu biết lẫn nhau về mối quan tâm và thách thức trong ngành Toán học”.
Bà Uhlenbeck cũng đồng thành lập chương trình Phụ nữ và Toán học năm 1993 để khuyến khích phụ nữ quan tâm tới lĩnh vực này. Bà nói: “Tôi biết rằng tôi được coi là mô hình kiểu mẫu cho phụ nữ trẻ trong Toán học. Tuy nhiên, làm mô hình kiểu mẫu thì rất khó vì điều bạn thực sự cần làm là cho sinh viên thấy những người không hoàn hảo vẫn có thể thành công… Tôi có thể là một nhà Toán học tuyệt vời và nổi tiếng nhưng tôi cũng là con người”.
Cả một đời cống hiến cho Toán học, bà vẫn còn một trăn trở: “Tôi khá thất vọng với con số phụ nữ làm Toán học và ở vị trí lãnh đạo còn thấp. Với tôi, điều này chủ yếu là do văn hóa của cộng đồng Toán học cũng như áp lực xã hội khắc nghiệt bên ngoài. Tôi muốn thay đổi điều này”.
Dương Thùy (theo Kpbs)
