Phụ nữ đóng vai trò then chốt trong xây dựng hòa bình

Xung đột ảnh hưởng nặng nề đến phụ nữ và trẻ em gái

Thế giới đang chứng kiến sự gia tăng đáng báo động của xung đột, bất ổn và bạo lực. Năm 2023, hơn 170 cuộc xung đột vũ trang được ghi nhận, ảnh hưởng sâu sắc đến hàng triệu phụ nữ và trẻ em gái. Hơn 612 triệu phụ nữ và trẻ em gái sống trong bán kính 50km từ các khu vực xung đột, tăng 50% so với một thập kỷ trước. Con số thương vong dân thường trong các cuộc xung đột cũng tăng vọt, lên đến ít nhất 33.443 người trong năm 2023, tăng 72% so với năm trước. Đáng lo ngại là tỷ lệ phụ nữ và trẻ em thiệt mạng tăng gấp đôi và gấp ba lần.

Số người bị di dời do xung đột và bạo lực đã vượt mức 117,3 triệu người, cao hơn 70% so với năm 2018. Một nửa trong số người bị di dời là phụ nữ và trẻ em gái, đối mặt với nguy cơ mất an toàn, giáo dục và cơ hội phát triển. Tình trạng này càng đáng báo động khi ước tính có 119 triệu trẻ em gái trong độ tuổi đi học và vị thành niên không được đến trường trong năm 2024, với hơn 1/4 trong số đó ở các quốc gia bị ảnh hưởng bởi xung đột. Mỗi ngày, 500 phụ nữ ở các quốc gia bị ảnh hưởng bởi xung đột tử vong do các biến chứng liên quan đến thai kỳ và sinh nở, một sự mất mát đau thương và nguy hiểm.

Mặc dù thách thức về sự hiện diện của phụ nữ trong đàm phán hòa bình vẫn còn lớn, báo cáo cho thấy có sự tiến bộ. Trong giai đoạn 1990-2000, chỉ có 12% các thỏa thuận hòa bình đề cập đến vấn đề phụ nữ. Con số này đã tăng lên 31% trong giai đoạn 2011-2020. Tuy nhiên, năm 2023, con số lại giảm xuống 26% các thỏa thuận hòa bình và ngừng bắn đề cập đến phụ nữ, trẻ em gái hoặc giới tính, cho thấy sự cần thiết về hành động mạnh mẽ hơn nữa.

Sự tham gia của phụ nữ trong đàm phán thường mang lại kết quả tích cực và bền vững hơn. Ví dụ, tại Yemen, các cuộc đàm phán do phụ nữ lãnh đạo đã mang lại quyền tiếp cận an toàn với nguồn nước cho người dân. Ở Sudan, 49 tổ chức do phụ nữ lãnh đạo đang thúc đẩy một tiến trình hòa bình toàn diện. Và tại Colombia, phụ nữ chiếm 55% tổng số thẩm phán trong khu vực tài phán đặc biệt vì hòa bình, khẳng định tầm quan trọng của việc đại diện giới trong các thủ tục tố tụng sau xung đột.

Một thực tế đáng lưu ý là phụ nữ chỉ chiếm 1/3 số người tham gia các diễn đàn quốc tế, nơi các vấn đề quan trọng như vũ khí hạt nhân, chi tiêu quân sự, phổ biến vũ khí và vũ khí hóa các công nghệ mới được tranh luận. Sự thiếu đại diện này cản trở việc đưa ra quan điểm và giải pháp từ góc nhìn của phụ nữ, ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả của các cuộc thảo luận này. Sự hiện diện của phụ nữ trong các diễn đàn này là thiết yếu để phản ánh các nhu cầu và mối quan tâm của họ trong việc giải quyết xung đột và đạt được hòa bình.

Phụ nữ và trẻ em là đối tượng dễ tổn thương nhất trong các cuộc xung đột.

Tăng cường sự tham gia của phụ nữ trong các hoạt động gìn giữ hòa bình

Liên hợp quốc đã triển khai các kế hoạch và sáng kiến nhằm tăng cường sự tham gia của phụ nữ trong các hoạt động gìn giữ hòa bình, như Quỹ Sáng kiến Elsie, và hỗ trợ tài chính thông qua Quỹ Xây dựng Hòa bình của Liên hợp quốc và Quỹ Hòa bình và Nhân đạo của Phụ nữ Liên hợp quốc (WPHF). Tuy nhiên, khoảng cách tài trợ vẫn còn lớn, với chỉ 0,3% tổng viện trợ hàng năm được dành cho các tổ chức và phong trào ủng hộ quyền phụ nữ, trong khi chi tiêu quân sự toàn cầu đạt mức kỷ lục.

Báo cáo kết luận rằng sự tham gia bình đẳng của phụ nữ trong hòa bình và an ninh đòi hỏi hành động chính trị mạnh mẽ hơn và tăng cường tài trợ. Các kế hoạch hành động về hòa bình và an ninh cho phụ nữ đang được xây dựng và triển khai ở nhiều quốc gia, như Bosnia và Herzegovina, Colombia, Cộng hòa Dân chủ Congo, và nhiều quốc gia khác.

Sự tham gia của phụ nữ trong tiến trình hòa bình mang lại những kết quả thiết thực và bền vững, nhưng sự thiếu đại diện của họ trong các cuộc đàm phán chính thức và sự thiếu tài trợ vẫn là những thách thức lớn. Liên hợp quốc cần tiếp tục các nỗ lực để giải quyết những bất cập này, đảm bảo rằng phụ nữ có thể đóng góp đầy đủ vào việc giải quyết xung đột và xây dựng một thế giới hòa bình và công bằng hơn.