Mô hình chính quyền 2 cấp:
Cuộc cách mạng đổi mới trong kỷ nguyên vươn mình
(PNTĐ) - Năm 2025 là năm đánh dấu bước ngoặt vô cùng lớn mang tính lịch sử trong tổ chức bộ máy Nhà nước, với việc sắp xếp từ 63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương còn 34 tỉnh, thành phố và mô hình chính quyền địa phương 3 cấp (tỉnh, huyện, xã) được thay thế bằng mô hình 2 cấp tinh gọn (cấp tỉnh và cấp xã). Tại Hà Nội, từ hơn 500 xã phường còn 126 xã phường, đây được xem là một cuộc cách mạng trong tư duy quản trị quốc gia, nhằm hướng tới xây dựng bộ máy Nhà nước tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả hơn.
Cách làm hay, mô hình hiệu quả
Chủ trương đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả là một chủ trương lớn, đúng đắn, là đòi hỏi tất yếu khách quan trong giai đoạn hiện nay. Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được vận hành chính thức là bước ngoặt lớn trong tiến trình cấu trúc lại tổ chức bộ máy, cải cách hành chính và hiện đại hóa nền quản trị địa phương. Việc thay đổi không đơn thuần là sự thay đổi về mặt tổ chức hành chính mà là sự chuyển dịch mạnh mẽ trong tư duy tổ chức quyền lực Nhà nước: Từ mô hình chính quyền quản lý hành chính sang mô hình chính quyền kiến tạo.
Xác định được những khó khăn, thách thức ngay từ những ngày đầu vận hành, đồng chí Nguyễn Anh Dũng - Thành ủy viên, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Đông Anh (Hà Nội) cho biết, xã đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo và triển khai nhiều giải pháp đồng bộ; đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng theo hướng rõ vai trò, đúng chức năng, phân công nhiệm vụ rõ ràng; cán bộ, công chức bám sát cơ sở, không xa rời cơ sở; đề cao trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền. Đảng ủy xã đã phân công nhiệm vụ rõ ràng cho các đồng chí UV BTV Đảng ủy, UV BCH Đảng bộ xã phụ trách chi bộ, Đảng bộ cơ sở có trách nhiệm thường xuyên bám sát cơ sở để kịp thời nắm bắt tâm tư, nguyện vọng và xử lý các phản ánh, vấn đề bức xúc của nhân dân.
Với tinh thần chủ động “3 trước: Nhận định, đánh giá trước; chuẩn bị trước; hành động trước”, Đảng ủy xã Đông Anh đã ban hành các nghị quyết chuyên đề để tập trung giải quyết những vấn đề bức xúc trên địa bàn, nhất là những vấn đề liên quan đến đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân, không để xảy ra các “điểm nóng”, như: Nghị quyết về công tác vệ sinh môi trường và quản lý trật tự đô thị, nghị quyết về công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, nghị quyết giải quyết điểm nghẽn về trật tự đô thị… Đồng thời, Đảng ủy - UBND xã đã triển khai nhiều mô hình mới, cách làm hay như: “Tổ hỗ trợ địa bàn”; “Cán bộ công chức viên chức số”; “Xã số - 3 không”; Ứng dụng AI trong trường học; Không gian, di tích lễ hội số; Tuyến đường 4.0; Điểm bình dân học vụ số lưu động; Tổ chuyển đổi số cộng đồng… qua đó đã kịp thời nắm bắt tâm tư, nguyện vọng và kịp thời xử lý các phản ánh, vấn đề dân sinh bức xúc ngay tại cơ sở.
Ngay từ tháng 7/2025, trực tiếp các đồng chí Thường trực Đảng ủy, UV BTV Đảng ủy, UV BCH Đảng bộ và các đồng chí chuyên viên các ban Đảng, lãnh đạo các phòng, ban, đơn vị dự sinh hoạt với chi bộ hàng tháng để đánh giá được thực trạng triển khai nhiệm vụ chính trị tại địa bàn, đồng thời kịp thời triển khai các quan điểm, chủ trương của Trung ương, Thành phố và xã tới toàn thể đảng viên thuộc Đảng bộ. Xã đã tăng cường sự phối hợp giữa Đảng ủy với Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội; phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội, tạo sự đồng thuận trong nhân dân. Tăng cường đối thoại, tiếp xúc với nhân dân, với các hội viên các tổ chức chính trị - xã hội để lắng nghe, cũng như tuyên truyền các đường lối, chủ trương chính sách pháp luật của Nhà nước, nhất là các lĩnh vực về đất đai, giải phóng mặt bằng, đầu tư xây dựng…
Bên cạnh đó, công tác kiểm tra, giám sát được đổi mới quyết liệt theo hướng chủ động, sắc bén, tập trung đúng trọng tâm, trọng điểm, gắn chặt với trách nhiệm người đứng đầu và hiệu quả thực thi nhiệm vụ chính trị ở cơ sở. Giám sát thường xuyên được triển khai linh hoạt, kết hợp chặt chẽ giữa theo dõi, nắm tình hình và kiểm tra trực tiếp, kịp thời phát hiện, chấn chỉnh sai phạm từ sớm, từ xa, qua đó siết chặt kỷ luật, kỷ cương, ngăn ngừa phát sinh điểm nóng.
Đặc biệt từng bước đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo và điều hành; công khai, minh bạch các chủ trương, chính sách để nhân dân biết, tham gia giám sát. Các mô hình điểm bình dân học vụ Số lưu động; Tổ chuyển đổi số cộng đồng… được triển khai, duy trì và phát huy hiệu quả tích cực trong những ngày đầu vận hành chính quyền 2 cấp, góp phần phục vụ hiệu quả người dân và doanh nghiệp.
Sau 6 tháng đi vào vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cùng với sự đổi mới lãnh, chỉ đạo của cấp ủy, sự điều hành tập trung, quyết liệt, hiệu quả của chính quyền, sự vào cuộc tích cực của các ban, ngành, đoàn thể. Đặc biệt là sự hưởng ứng tích cực của người dân và cộng đồng doanh nghiệp xã Đông Anh đã hoàn thành thắng lợi các mục tiêu, chỉ tiêu, nhiệm vụ năm 2025.
Trong thời gian tới, nhằm tiếp tục phát huy hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, theo đồng chí Nguyễn Anh Dũng, xã Đông Anh tiếp tục triển khai một số nhiệm vụ trọng tâm trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy Đảng, chính quyền. Theo đó, tiếp tục phát huy tinh thần chủ động “3 trước”, bám sát các chủ trương của Thành ủy, tiếp tục tập trung lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt, đồng bộ các giải pháp để thực hiện có hiệu quả các nhiệm vụ chính trị, phát triển kinh tế - xã hội, giải quyết kịp thời các vấn đề dân sinh bức xúc, giải quyết các điểm nghẽn theo chỉ đạo của Thành phố, không để phát sinh điểm nóng. Gắn trách nhiệm người đứng đầu các đơn vị trong việc triển khai các nhiệm vụ theo ngành, lĩnh vực và địa bàn phụ trách. Tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo và điều hành, nhất là đội ngũ chi ủy, lãnh đạo thôn, tổ dân phố nhằm phát huy hiệu quả trong triển khai nhiệm vụ. Tiếp tục duy trì và phát huy hiệu quả các mô hình đã triển khai để phục vụ nhân dân tốt hơn. Tăng cường đối thoại, tiếp xúc với nhân dân, với các hội viên các tổ chức chính trị - xã hội để kịp thời lắng nghe và giải quyết kiến nghị, phản ánh của nhân dân, cũng như tuyên truyền các chủ trương đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, nhất là các lĩnh vực về đất đai, trật tự xây dựng, văn minh đô thị, vệ sinh môi trường, giải phóng mặt bằng, đầu tư xây dựng…
Đúng người, đúng việc, đáp ứng yêu cầu vận hành hiệu quả
Đồng chí Nguyễn Huy Cường - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Thanh Xuân (Hà Nội) cho biết, năm 2025 là một năm đặc biệt đối với phường Thanh Xuân - năm đầu tiên chính thức đi vào hoạt động theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, với khối lượng công việc rất lớn, nhiều nhiệm vụ mới, việc khó, việc chưa có tiền lệ, vừa làm vừa hoàn thiện, vừa điều chỉnh.
Trong bối cảnh đó, bám sát sự lãnh đạo, chỉ đạo của Thành ủy, HĐND, UBND thành phố Hà Nội, cùng sự chỉ đạo quyết liệt của Ban Thường vụ Đảng ủy phường, tinh thần trách nhiệm cao của đội ngũ cán bộ, công chức và sự đồng thuận của nhân dân, tình hình kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh trên địa bàn phường tiếp tục chuyển biến tích cực. Năm 2025, phường Thanh Xuân hoàn thành 19/20 chỉ tiêu cơ bản, trong đó có 8 chỉ tiêu vượt kế hoạch.
Một trong những kết quả nổi bật là việc tổ chức, sắp xếp và vận hành ổn định mô hình chính quyền địa phương 2 cấp ngay từ thời điểm thành lập theo nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Bộ máy được kiện toàn nhanh chóng, rõ chức năng, nhiệm vụ; hệ thống chính trị hoạt động thông suốt, không gián đoạn, bảo đảm kỷ cương, hiệu lực, hiệu quả ngay trong năm đầu tiên sau sáp nhập, tạo nền tảng vững chắc cho giai đoạn 2026 - 2030. Cùng với đó, Đảng ủy phường Thanh Xuân đã lãnh đạo, chỉ đạo toàn diện, kịp thời việc triển khai các nhiệm vụ trọng tâm, đột xuất, phát sinh; tập trung vào các việc mới, việc khó như vận hành chính quyền 2 cấp, chuyển đổi số, giải phóng mặt bằng dự án đường Vành đai 2.5, khắc phục 5 “điểm nghẽn” trên địa bàn.
Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Thanh Xuân Nguyễn Huy Cường tiếp tục quán triệt và nhấn mạnh nguyên tắc: “Đã hứa là làm”, lấy kết quả thực tế, hiệu quả công việc và sự hài lòng của người dân làm thước đo chính để đánh giá năng lực, trách nhiệm của đảng viên, cán bộ, công chức, viên chức. Năm 2026, phường Thanh Xuân xác định là năm hành động quyết liệt, với khối lượng công việc lớn, nhiều nhiệm vụ trọng tâm, khó và nhạy cảm, tác động trực tiếp đến đời sống nhân dân. Đảng ủy phường khẳng định yêu cầu xuyên suốt: Không bàn lùi, không né tránh, không làm hình thức; việc đã xác định là trọng tâm phải tập trung thực hiện đến nơi, đến chốn, có kết quả cụ thể.
Cùng với 125 xã, phường khác trên địa bàn thành phố Hà Nội, dưới sự chỉ đạo sát sao của Thành ủy - HĐND - UBND - UB MTTQ Việt Nam Thành phố, phường Đống Đa đã hoạt động thông suốt, ổn định và đạt được những kết quả nổi bật (Đảng bộ được đánh giá hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ) được lãnh đạo Thành phố ghi nhận, nhân dân đồng tình, phấn khởi đó là minh chứng sinh động cho việc bố trí đội ngũ cán bộ phù hợp, đúng người, đúng việc, đáp ứng yêu cầu vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Từ những kết quả, giải pháp đã thực hiện tại phường Đống Đa, để xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức đủ phẩm chất, năng lực đáp ứng yêu cầu tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương 2 cấp, đáp ứng kỳ vọng của người dân và doanh nghiệp. Theo đó, lãnh đạo phường Đống Đa cho rằng, tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, coi đây là điều kiện tiên quyết để vận hành hiệu quả chính quyền 2 cấp, góp phần tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý. Trên cơ sở đó, đề nghị Thành phố nâng cấp, bổ sung các trang thiết bị phục vụ công tác cải cách hành chính, chuyển đổi số theo tinh thần phải có một “kiến trúc sư trưởng” để tạo sự thống nhất, đồng bộ về hạ tầng, các ứng dụng, phần mềm… Đẩy nhanh tiến độ số hóa dữ liệu, phải có kho dữ liệu dùng chung toàn Thành phố sớm nhất theo tinh thần chỉ đạo của đồng chí Bí thư Thành uỷ “dữ liệu là tài sản chung của Thành phố, chia sẻ dữ liệu là mệnh lệnh, là trách nhiệm”.
Trong bối cảnh năm 2026 triển khai sắp xếp các thôn, tổ dân phố gắn với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, việc bố trí người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố đặt ra yêu cầu mới, cao hơn cả về chất lượng và năng lực thực thi nhiệm vụ. Do đó, phường đề nghị Thành phố sớm ban hành hướng dẫn, quy định cụ thể và cơ chế chính sách đủ mạnh làm cơ sở để các địa phương thực hiện thống nhất, bảo đảm việc sắp xếp vừa kế thừa, phát huy đội ngũ cán bộ có kinh nghiệm, uy tín, am hiểu địa bàn, vừa từng bước trẻ hóa, nâng cao chất lượng đội ngũ, đáp ứng yêu cầu ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và sử dụng thành thạo công nghệ thông tin trong tổ chức hoạt động, quản lý cộng đồng dân cư và hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ công. Việc này không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của thôn, tổ dân phố trong tình hình mới mà còn bảo đảm tính ổn định, đồng thuận xã hội trong quá trình sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy ở cơ sở…
Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng ở cấp xã khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là yêu cầu tất yếu, khách quan. Với tinh thần trách nhiệm cao, sự đoàn kết, thống nhất trong Đảng bộ và sự đồng thuận của nhân dân, tin tưởng rằng, các xã, phường trên địa bàn Thành phố sẽ hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, góp phần xây dựng chính quyền cơ sở ngày càng trong sạch, vững mạnh, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả.
