Trung tâm thiết kế sáng tạo - “đòn bẩy” mới nâng tầm sản phẩm OCOP, làng nghề Thủ đô
(PNTĐ) - Trong bối cảnh kinh tế số và công nghiệp văn hóa phát triển mạnh mẽ, chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng nâng cao giá trị sản phẩm OCOP và làng nghề Thủ đô. Việc phát triển các trung tâm thiết kế sáng tạo gắn với giới thiệu, quảng bá, tiêu thụ sản phẩm và du lịch được xác định là “đòn bẩy” mới, góp phần thúc đẩy phát triển bền vững các sản phẩm thủ công mỹ nghệ truyền thống trong điều kiện hội nhập.
Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang tạo ra những thay đổi căn bản trong phương thức sản xuất, phân phối và tiêu dùng. Người tiêu dùng ngày càng có xu hướng tìm kiếm, trải nghiệm và mua sắm thông qua các nền tảng số như thương mại điện tử, mạng xã hội, website và ứng dụng di động. Đối với lĩnh vực thiết kế sáng tạo, không gian số không chỉ là kênh tiêu thụ sản phẩm mà còn là môi trường kể câu chuyện thương hiệu, truyền tải giá trị văn hóa, lịch sử và bản sắc của từng sản phẩm, qua đó kết nối trực tiếp giữa nghệ nhân, doanh nghiệp với thị trường trong nước và quốc tế.
Với hơn 1.300 làng nghề và làng có nghề, Hà Nội đang sở hữu nguồn lực đặc biệt phong phú để phát triển các sản phẩm thủ công mỹ nghệ mang đậm bản sắc văn hóa. Những sản phẩm tiêu biểu như gốm sứ Bát Tràng, lụa Vạn Phúc, mây tre đan Phú Vinh, sơn mài Hạ Thái, điêu khắc gỗ Sơn Đồng… không chỉ là kết tinh của kỹ năng thủ công truyền thống mà còn hàm chứa những giá trị văn hóa lâu đời của Thủ đô. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số được xem là “chìa khóa” giúp các sản phẩm làng nghề vượt qua giới hạn không gian, từng bước tiếp cận thị trường rộng lớn hơn.
Thực tế cho thấy, nhiều cơ sở sản xuất, doanh nghiệp, hợp tác xã và nghệ nhân tại các làng nghề Hà Nội đã chủ động xây dựng gian hàng trực tuyến, tham gia các sàn thương mại điện tử trong và ngoài nước, đồng thời sử dụng mạng xã hội như một kênh quảng bá hiệu quả. Nhờ đó, sản phẩm làng nghề không còn bó hẹp trong thị trường truyền thống mà từng bước tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu, nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập.
Ông Nguyễn Thế Hiệp - Phó Giám đốc Sở Công Thương Hà Nội cho biết, cùng với doanh nghiệp, các hợp tác xã và cơ sở sản xuất làng nghề của Thủ đô đang tích cực ứng dụng thương mại điện tử trong hoạt động kinh doanh. Theo ông, thương mại điện tử và công nghệ số đã trở thành một phần không thể thiếu trong quá trình phát triển của làng nghề Hà Nội, giúp quảng bá sản phẩm hiệu quả hơn, đồng thời thể hiện sự nhanh nhạy của người thợ Thủ đô trong việc bắt kịp xu thế thời đại, từng bước vươn ra thị trường quốc tế.
Không chỉ tác động đến khâu phân phối, chuyển đổi số còn ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình thiết kế và sản xuất. Việc ứng dụng phần mềm thiết kế, công nghệ mô phỏng, số hóa mẫu mã và quản lý dữ liệu giúp rút ngắn thời gian sáng tạo, nâng cao độ chính xác, đồng thời tạo điều kiện kết hợp hài hòa giữa kỹ thuật thủ công truyền thống và tư duy thiết kế hiện đại. Tại một số làng nghề như Bát Tràng, Vạn Phúc, việc ứng dụng khoa học công nghệ đã mang lại những chuyển biến rõ nét, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.
Từ thực tiễn sản xuất, bà Trần Thị Ngọc Lan - Phó Chủ tịch Hội Làng nghề dệt lụa Vạn Phúc cho biết, trước đây việc đục mẫu hoa văn thủ công mất rất nhiều thời gian của các nghệ nhân, nhưng nay công đoạn này đã được thực hiện trên máy vi tính. Việc ứng dụng công nghệ giúp rút ngắn quy trình sản xuất, tạo ra nhiều mẫu hoa văn tinh xảo hơn. “Nếu trước đây, một bộ mẫu có thể mất vài tháng để hoàn thiện thì nay thời gian đã được rút ngắn đáng kể. Đục mẫu bằng máy giúp tăng năng suất, giảm chi phí, hoa văn rõ nét hơn, từ đó nâng cao giá trị sản phẩm” - bà Lan chia sẻ.
Thiết kế sáng tạo - chìa khóa cho phát triển bền vững làng nghề Thủ đô
Năm 2025 được xem là dấu mốc quan trọng trong chiến lược phát triển làng nghề của Thủ đô khi Hà Nội triển khai đồng bộ Kế hoạch phát triển Trung tâm thiết kế sáng tạo, giới thiệu, quảng bá và bán sản phẩm OCOP gắn với du lịch tại các huyện, thị xã trên địa bàn. Sau một năm thực hiện, chương trình đã tạo ra những chuyển biến rõ nét, khẳng định vai trò của thiết kế sáng tạo như một động lực then chốt trong nâng cao giá trị sản phẩm và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn bền vững.
Thực hiện Kế hoạch số 899/KH-SCT của Sở Công Thương Hà Nội, Trung tâm Khuyến công và Xúc tiến thương mại Hà Nội đã phối hợp với các địa phương triển khai hướng dẫn, tư vấn lập hồ sơ đánh giá, công nhận mô hình Trung tâm thiết kế sáng tạo cấp xã tại 5 địa điểm tiêu biểu gồm: Lưu Thượng (Phương Dực), Cầu Bầu (Ứng Thiên), Đông Dài (Suối Hai), Phù Đổng, Ngô Sài (Quốc Oai) và điểm du lịch làng cổ Đường Lâm (Sơn Tây). Đến nay, Sở Công Thương Hà Nội đã tham mưu lãnh đạo Thành phố ban hành Quyết định thành lập Hội đồng đánh giá, công nhận mô hình Trung tâm thiết kế sáng tạo cấp xã năm 2025, tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho việc xây dựng các “trung tâm sáng tạo” ngay tại làng nghề.
Theo ông Trịnh Quốc Đạt, Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, đây là bước đi mang tính chiến lược: “Lần đầu tiên Hà Nội xây dựng hệ thống Trung tâm thiết kế sáng tạo gắn trực tiếp với không gian làng nghề. Điều này không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm OCOP mà còn tạo ra môi trường kết nối giữa nghệ nhân - nhà thiết kế - doanh nghiệp - du lịch, đặt nền móng cho sự phát triển bền vững của làng nghề Thủ đô”.
Song song với việc hình thành các trung tâm thiết kế sáng tạo, Hà Nội đã đẩy mạnh hoạt động quảng bá, xúc tiến thương mại gắn với trải nghiệm văn hóa và du lịch. Trong năm 2025, Thành phố đã tổ chức 4 chương trình triển lãm quảng bá, giao thương tại Mê Linh, Thạch Thất, Thanh Oai và Bát Tràng, mỗi triển lãm có quy mô hơn 80 gian hàng tiêu chuẩn, thu hút đông đảo doanh nghiệp và cơ sở công nghiệp nông thôn tham gia.
Theo đánh giá của Ban tổ chức, tổng lượt khách tham quan, mua sắm tại các triển lãm đạt trên 14.000 lượt, trong đó: Mê Linh hơn 3.500 lượt, Thạch Thất hơn 3.200 lượt, Thanh Oai hơn 3.800 lượt và Bát Tràng hơn 3.600 lượt. Những con số này cho thấy sức hút ngày càng lớn của sản phẩm OCOP và thủ công mỹ nghệ khi được tổ chức trưng bày, giới thiệu trong không gian gắn với thiết kế sáng tạo và du lịch.
Theo nhận định của ông Vũ Hy Thiều - chuyên gia ngành thủ công mỹ nghệ, chuỗi triển lãm năm 2025 đã vượt ra khỏi khuôn khổ xúc tiến thương mại thông thường: “Điểm nổi bật của chương trình là gắn kết hoạt động thiết kế sáng tạo với tiêu dùng du lịch. Các sản phẩm OCOP, thủ công mỹ nghệ không còn đứng riêng lẻ mà trở thành trải nghiệm văn hóa - kinh tế tổng hợp, giúp làng nghề mở rộng thị trường và gia tăng giá trị”.
Bên cạnh hoạt động quảng bá, Hà Nội đã tổ chức đồng bộ các chương trình nâng cao năng lực cho đội ngũ làm nghề. Trong năm 2025, Thành phố đã triển khai 5 lớp hội thảo về bảo tồn, khôi phục và phát triển văn hóa thiết kế sáng tạo; 10 lớp tập huấn định hướng phát triển nguồn nhân lực quản lý, vận hành Trung tâm thiết kế sáng tạo; 10 lớp nâng cao năng lực cho nghệ nhân và nhà thiết kế trẻ. Các chương trình này giúp cơ sở sản xuất tiếp cận xu hướng thiết kế mới, cải tiến mẫu mã phù hợp với thị hiếu trong nước và quốc tế, đồng thời giữ gìn bản sắc truyền thống.
Theo ông Hoàng Minh Lâm - Giám đốc Trung tâm Khuyến công và Xúc tiến thương mại Hà Nội (Sở Công Thương Hà Nội), mô hình Trung tâm thiết kế sáng tạo đang từng bước hình thành thế hệ “nghệ nhân - nhà thiết kế mới”, có tư duy thị trường, kỹ năng sáng tạo và khả năng hội nhập.
Qua một năm triển khai, mô hình Trung tâm thiết kế sáng tạo đã góp phần nâng cao giá trị sản phẩm OCOP, tạo liên kết chặt chẽ giữa sản xuất - du lịch - tiêu dùng, thúc đẩy tái cơ cấu kinh tế nông thôn và đóng góp tích cực vào việc xây dựng công nghiệp văn hóa Thủ đô theo hướng bền vững.
Nhấn mạnh ý nghĩa của hướng đi này, Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam Trịnh Quốc Đạt khẳng định: “Hà Nội đang đi đúng hướng khi lấy thiết kế sáng tạo làm động lực phát triển làng nghề. Đây chính là chìa khóa để các giá trị truyền thống không chỉ được bảo tồn mà còn được ‘đánh thức’ trong đời sống kinh tế hiện đại”.
