Việt Nam tiếp cận công nghệ xạ trị proton thế hệ mới trong điều trị ung thư
(PNTĐ) - Trong khuôn khổ các hoạt động hợp tác giữa Việt Nam và Mỹ, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh và Mevion Medical Systems đã ký hợp đồng mua và chuyển giao công nghệ hệ thống xạ trị proton MEVION S250-FIT. Sự kiện diễn ra ngày 18/2 tại Washington D.C. (Mỹ), với sự chứng kiến của Tổng Bí thư Tô Lâm và đại diện một số cơ quan chức năng hai nước.
Theo thông tin từ các bên liên quan, hệ thống được ký kết là dòng MEVION S250-FIT do Công ty Mevion Medical Systems (Mỹ) phát triển. Tổng giá trị hợp đồng được công bố gần 2.000 tỷ đồng.
Xạ trị proton là phương pháp điều trị ung thư sử dụng chùm hạt proton thay vì tia X (photon) như trong xạ trị truyền thống. Về nguyên lý vật lý, proton có đặc tính giải phóng năng lượng tập trung tại điểm dừng (hiệu ứng đỉnh Bragg), nhờ đó có thể đưa liều bức xạ tập trung vào khối u và hạn chế liều ra phía sau khối u. Điều này giúp giảm mức độ ảnh hưởng đến các mô lành lân cận trong một số chỉ định phù hợp.
Ý tưởng ứng dụng proton trong điều trị ung thư được đề xuất từ năm 1946, ca điều trị đầu tiên được thực hiện năm 1954. Đến thập niên 1990, các trung tâm proton quy mô bệnh viện bắt đầu hình thành và dần mở rộng tại một số quốc gia phát triển. Tuy nhiên, do yêu cầu kỹ thuật cao về gia tốc hạt, hệ thống từ trường siêu dẫn và cơ sở hạ tầng chuyên biệt, chi phí đầu tư và vận hành hệ thống proton thường lớn hơn đáng kể so với xạ trị photon thông thường.
Theo phía cung cấp, MEVION S250-FIT là phiên bản tích hợp, bao gồm máy gia tốc, hệ thống lập kế hoạch điều trị và các công nghệ hỗ trợ định vị, chụp kiểm tra trước chiếu xạ. Hệ thống sử dụng công nghệ synchrocyclotron siêu dẫn, thiết kế gọn hơn so với một số mô hình proton truyền thống vốn đòi hỏi không gian xây dựng lớn.
Thiết bị được giới thiệu có khả năng quét tia tốc độ cao, điều chỉnh chùm tia theo nhiều lớp năng lượng và tích hợp phần mềm lập kế hoạch điều trị thích ứng. Công nghệ này cho phép hiệu chỉnh kế hoạch chiếu xạ trong trường hợp có thay đổi về kích thước khối u hoặc thể trạng người bệnh trong quá trình điều trị.
Theo thông tin công bố, hệ thống đã được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) cấp phép sử dụng vào tháng 10/2025 và đang được triển khai tại một số cơ sở y tế ở Mỹ.
Các bác sĩ chuyên ngành ung bướu cho biết xạ trị proton có thể được xem xét trong một số trường hợp khối u nằm gần các cơ quan quan trọng như não, tủy sống, vùng đầu cổ, phổi hoặc gan, nơi việc kiểm soát liều chiếu xạ đóng vai trò quan trọng nhằm hạn chế tác dụng phụ lâu dài.
Việc tiếp cận công nghệ này được kỳ vọng góp phần mở rộng lựa chọn điều trị ung thư trong nước, giảm nhu cầu ra nước ngoài điều trị đối với một số nhóm bệnh nhân phù hợp. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý rằng hiệu quả điều trị phụ thuộc vào chỉ định đúng, quy trình kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt và đội ngũ nhân sự được đào tạo bài bản.
Triển khai hệ thống xạ trị proton đòi hỏi hạ tầng xây dựng chuyên biệt, thời gian lắp đặt kéo dài và quy trình kiểm định an toàn bức xạ chặt chẽ. Do đó, ngoài yếu tố công nghệ, công tác chuẩn bị về cơ sở vật chất, đào tạo nhân lực và vận hành theo chuẩn quốc tế được xem là điều kiện then chốt để bảo đảm hiệu quả và an toàn cho người bệnh.
Sự kiện ký kết chuyển giao công nghệ lần này được đánh giá là một bước tiến trong hợp tác y tế công nghệ cao giữa Việt Nam và Mỹ, trong bối cảnh nhu cầu điều trị ung thư tại Việt Nam tiếp tục gia tăng và đòi hỏi đa dạng hóa các phương thức điều trị theo chuẩn mực quốc tế.
