Phát triển” công nghiệp sáng tạo” từ nghề thủ công truyền thống

Các sản phẩm nghề truyền thống ngày càng có sức hút với du khách. Ảnh: TG

Lo lắng các phố nghề, làng nghề mai một 
Tại tọa đàm “Nghề thủ công truyền thống Hà Nội - Sáng tạo để phát triển” do UBND quận Hoàn Kiếm phối hợp Hội Di sản văn hóa Việt Nam tổ chức cuối tuần qua, Chủ tịch UBND quận Hoàn Kiếm Phạm Tuấn Long khẳng định, nghề thủ công truyền thống Việt Nam nói chung và Hà Nội nói riêng hoàn toàn có cơ sở để kỳ vọng là một ngành kinh tế mũi nhọn, tạo động lực thúc đẩy các ngành công nghiệp văn hóa khác phát triển.

“Tuy nhiên, các nghề thủ công truyền thống cũng đang đứng trước rất nhiều thử thách như sự cạnh tranh với các sản phẩm công nghiệp, các sản phẩm nhập khẩu từ nước ngoài có giá thành thấp; thiếu nguồn nhân lực kế thừa ở các làng nghề, nguyên liệu, sản phẩm, giá thành cao, marketing và thị trường tiêu thụ hạn chế...”- ông Long cho biết. Phố nghề, nghề trên phố cổ, kinh doanh và sản phẩm du lịch của quận Hoàn Kiếm không đứng ngoài các vấn đề đó. Hiện tại, số cửa hàng kinh doanh kim hoàn ở phố Hàng Bạc đã giảm từ 90 xuống còn 40 cửa hàng; cửa hàng làm nghề thuốc truyền thống trên phố Lãn Ông giảm từ 85 xuống 35 cửa hàng, cửa hàng kinh doanh tơ lụa trên phố Hàng Gai giảm từ 91 cửa hàng xuống còn 40.

Thậm chí, nghề làm tranh dân gian Hàng Trống - một trong những thương hiệu văn hóa của đất kinh kỳ, theo Chủ tịch UBND phường Hàng Trống Đặng Minh Tuấn cho biết, hiện chưa thực sự có hoạt động về bảo tồn, khôi phục di sản mang tính bền vững. Các hoạt động khôi phục, phát huy giá trị dòng tranh mới đang dừng lại ở tính chất quảng bá.

Cũng tại tọa đàm “Nghề thủ công truyền thống Hà Nội - Sáng tạo để phát triển”, đại diện lãnh đạo huyện Thạch Thất chia sẻ, hầu hết doanh nghiệp làng nghề trên địa bàn đều hoạt động ở quy mô nhỏ, tự phát và gặp không ít khó khăn. Khả năng cạnh tranh của làng nghề còn thấp, nguồn nguyên liệu không ổn định, chưa tạo nhiều thương hiệu hàng hóa, sức tiêu thụ sản phẩm còn hạn chế, một số sản phẩm truyền thống bị mai một, suy giảm. 

“Tiếp sức” cho di sản 
Trăn trở trước việc làm sao để bảo tồn và phát huy tối đa sức mạnh của các sản phẩm nghề thủ công Hà Nội, các chuyên gia, những người làm sáng tạo cũng đã đưa ra nhiều giải pháp, kiến nghị. Hầu hết đều cho rằng cần có sự hòa quyện giữa truyền thống và hiện đại ở các sản phẩm nghề thủ công mới có thể vừa bảo tồn, vừa phát triển được. 

Ông Đinh Công Tài đến từ thương hiệu “Hanoia” chuyên về thủ công mỹ nghệ sơn mài, nêu kinh nghiệm cần lấy nền tảng là các giá trị truyền thống của Việt Nam từ nguồn gốc chất liệu, tới thông điệp và cảm hứng sáng tác nhưng mỗi sản phẩm đều cần đòi hỏi sự sáng tạo trong thiết kế phom dáng, họa tiết, màu sắc để phù hợp với thị hiếu và nhu cầu của tệp khách đương thời. 

Nhà thiết kế Nguyễn Khánh Huyền của Dự án sách Họa sắc Việt từ tranh Hàng Trống hiến kế, giải pháp khai thác tiềm năng ứng dụng nghệ thuật truyền thống lên thiết kế hiện đại chính là kết nối với các nhà thiết kế trẻ, có tư duy thẩm mỹ, phong cách đương đại, nhằm tạo nên những tác phẩm hòa quyện tinh hoa truyền thống với hơi thở nghệ thuật đương đại.

Theo Chủ tịch UBND quận Hoàn Kiếm Phạm Tuấn Long, cần tăng cường giới thiệu sản phẩm, xúc tiến thương mại, tìm nguồn nguyên liệu thích ứng, thiết kế mẫu mã sản phẩm bắt mắt, đáp ứng thị hiếu người tiêu dùng trong nước và quốc tế.

Bên cạnh đó, nhiều ý kiến cũng đồng tình cho rằng, sự quyện hòa truyền thống - hiện đại sẽ tạo đà cất cánh cho những thương hiệu sáng tạo được dựng xây từ các nghề truyền thống của Hà Nội. Phó Chủ tịch Hội Di sản văn hóa Việt Nam Lê Thị Minh Lý nhấn mạnh, trong bối cảnh hiện nay thì những việc cần làm ngay là xây dựng cơ sở dữ liệu di sản một cách khoa học, với phương thức quản lý thống nhất, tiếp cận dễ dàng, tạo điều kiện thuận lợi cho cộng đồng sáng tạo thể nghiệm, thực hành những sáng tạo mới, mang lại những giá trị mới cho di sản. Bên cạnh đó, cần tạo nguồn quỹ phục vụ bảo tồn, lưu giữ tri thức dân gian nghề truyền thống, cũng như hỗ trợ khơi nguồn thiết kế sáng tạo từ giá trị di sản; chú trọng giáo dục di sản, sự hiểu biết cho cộng đồng, nhất là thế hệ trẻ để nuôi dưỡng tình yêu, niềm tự hào di sản…