Hợp tác y tế nhằm thay đổi cách tiếp cận sa sút trí tuệ ở người cao tuổi Việt Nam
(PNTĐ) - Sa sút trí tuệ và Alzheimer đang trở thành một trong những thách thức y tế – xã hội lớn nhất trong bối cảnh Việt Nam già hóa dân số nhanh. Việc ứng dụng các tiến bộ khoa học, đặc biệt là xét nghiệm chỉ dấu sinh học trong máu, được kỳ vọng sẽ giúp chuyển dịch từ chẩn đoán muộn sang phát hiện sớm, chủ động quản lý và chăm sóc hiệu quả người cao tuổi.
Việt Nam hiện nằm trong nhóm các quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Cùng với sự gia tăng tuổi thọ, các bệnh lý không lây nhiễm và thoái hóa thần kinh cũng gia tăng mạnh mẽ, trong đó Alzheimer và các dạng sa sút trí tuệ đang nổi lên như một gánh nặng y tế – xã hội ngày càng rõ nét. Không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến người bệnh, sa sút trí tuệ còn kéo theo áp lực chăm sóc dài hạn đối với gia đình và hệ thống y tế.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, hiện có hơn 55 triệu người trên toàn cầu sống chung với sa sút trí tuệ, mỗi năm ghi nhận thêm khoảng 10 triệu ca mắc mới. Tổng chi phí xã hội do bệnh gây ra đã lên tới hàng nghìn tỷ USD và được dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh trong những thập kỷ tới. Tại Việt Nam, một số nghiên cứu cho thấy khoảng 4,5% người trên 60 tuổi mắc sa sút trí tuệ, song con số thực tế có thể cao hơn do nhiều trường hợp chưa được chẩn đoán hoặc chẩn đoán muộn.
Thách thức lớn nhất trong kiểm soát Alzheimer hiện nay là khả năng phát hiện sớm và chẩn đoán chính xác. Phần lớn người bệnh chỉ được phát hiện khi các triệu chứng đã rõ rệt và bệnh đã tiến triển. Việc chẩn đoán hiện vẫn phụ thuộc nhiều vào đánh giá lâm sàng, trong khi các phương pháp hiện đại như PET-CT hay xét nghiệm dịch não tủy có chi phí cao, tính xâm lấn lớn và khó triển khai rộng rãi, đặc biệt trong tầm soát cộng đồng. Điều này khiến cơ hội can thiệp sớm – yếu tố then chốt giúp làm chậm tiến triển bệnh – thường bị bỏ lỡ.
Trong bối cảnh đó, nghiên cứu và ứng dụng các dấu ấn sinh học (biomarkers) trong máu để phát hiện sớm Alzheimer được xem là hướng tiếp cận mang tính đột phá của y học hiện đại. Các biomarker trong máu có thể phản ánh quá trình bệnh sinh ở mức độ sinh học ngay từ giai đoạn rất sớm, thậm chí trước khi xuất hiện triệu chứng lâm sàng. Phương pháp này có ưu điểm ít xâm lấn, dễ thực hiện, chi phí hợp lý và phù hợp để triển khai trên quy mô lớn.
Việc đưa các tiến bộ này vào thực tiễn tại Việt Nam đang được hiện thực hóa thông qua sự hợp tác chuyên sâu giữa Bệnh viện Lão khoa Trung ương và Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh. Hai đơn vị phối hợp triển khai chương trình nghiên cứu dài hạn nhằm ứng dụng biomarker máu trong phát hiện sớm, theo dõi tiến triển và quản lý bệnh Alzheimer ở người cao tuổi. Đây được xem là một trong những nỗ lực tiên phong nhằm chuyển các thành tựu nghiên cứu quốc tế thành giải pháp cụ thể, phù hợp với điều kiện y tế trong nước.
Theo định hướng hợp tác, Bệnh viện Lão khoa Trung ương giữ vai trò nòng cốt về chuyên môn lão khoa và thần kinh học, xây dựng khung nghiên cứu, tiêu chuẩn chẩn đoán, theo dõi tiến triển bệnh và đảm bảo các yêu cầu về đạo đức nghiên cứu. Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh tham gia với thế mạnh về hạ tầng công nghệ cao, triển khai xét nghiệm hiện đại, tổ chức nghiên cứu đa trung tâm và kết nối nghiên cứu với thực hành lâm sàng tại Hà Nội và TP.HCM. Sự kết hợp này cho phép nghiên cứu được triển khai trên quy mô lớn, liên tục và bền vững.
Trọng tâm của hợp tác không chỉ dừng ở chẩn đoán sớm mà còn mở rộng sang điều trị, chăm sóc và quản lý lâu dài người bệnh. Hai bên phối hợp xây dựng ngân hàng sinh học, nghiên cứu theo dõi tiến triển từ suy giảm nhận thức nhẹ đến Alzheimer lâm sàng, đồng thời phát triển các giải pháp công nghệ và mô hình chăm sóc phù hợp với bối cảnh già hóa dân số tại Việt Nam. Đây được xem là nền tảng để hướng tới tầm soát sa sút trí tuệ trong cộng đồng người cao tuổi trong tương lai.
Việc ứng dụng biomarker máu trong chẩn đoán Alzheimer cũng đánh dấu sự chuyển dịch quan trọng trong tư duy y tế, từ mô hình “bị động”, tập trung điều trị khi bệnh đã nặng, sang mô hình “chủ động”, chú trọng dự phòng, phát hiện sớm và quản lý bệnh lâu dài. Phát hiện sớm giúp làm chậm tiến triển bệnh, kéo dài thời gian sống độc lập của người cao tuổi, giảm gánh nặng chăm sóc và chi phí y tế cho gia đình và xã hội.
Về lâu dài, các nghiên cứu và dữ liệu khoa học thu thập được từ mô hình hợp tác này không chỉ phục vụ công tác điều trị mà còn góp phần xây dựng các chiến lược quốc gia về tầm soát, dự phòng và quản lý sa sút trí tuệ. Đồng thời, đây cũng là cơ hội để y học Việt Nam tham gia sâu hơn vào mạng lưới nghiên cứu thần kinh học toàn cầu, mở rộng hợp tác quốc tế và từng bước tiếp cận các chuẩn mực y học tiên tiến.
