Liên tục sai phạm trong xuất bản sách - vì sao?

PNTĐ-Thời gian qua, những sai sót trong lĩnh vực xuất bản, phát hành sách diễn ra tràn lan, dẫn đến việc một số đầu sách bị thu hồi, nhiều nhà sách bị xử phạt, đình chỉ phát hành…
 
Ngành xuất bản sách đang trong thời kỳ rực rỡ trở lại nhờ nhiều sự ưu ái từ các cấp, ban, ngành. Nhiều chính sách đẩy mạnh văn hóa đọc được triển khai chứng tỏ hoạt động xuất bản sách đang nhận được nhiều sự quan tâm. Nhưng, thời gian qua, những sai sót trong lĩnh vực xuất bản, phát hành sách diễn ra tràn lan, “muôn hình vạn trạng”, dẫn đến việc một số đầu sách bị thu hồi, nhiều nhà sách bị xử phạt, đình chỉ phát hành… khiến người đọc cảm thấy buồn, hoang mang, thất vọng.
 
Độc giả ngày càng quan tâm tới sách
 
“Nghìn lẻ một” sai phạm
 
Theo số liệu của Cục Xuất bản - In và Phát hành, thì so với các năm trước đây, 6 tháng đầu năm 2017 số trường hợp vi phạm quy trình xuất bản sách nhìn bên ngoài có vẻ giảm: khoảng 40 trường hợp vi phạm quy trình xuất bản, tuy nhiên, những sai phạm lại liên tục là những cú scandal khiến báo chí ồn ào, gây hoang mang dư luận.  
 
 Những sai phạm này chủ yếu rơi vào sách liên kết. Vừa qua tình trạng thu hồi sách do sai phạm diễn ra với tần số dày hơn với: “Thành phố dịu dàng” (NXB Hội Nhà văn) do có cách viết mang tính chủ quan, không hợp lý; cuốn “Miếng ngon Hà Nội” của tác giả Vũ Bằng, do vi phạm hành chính trong liên kết xuất bản; cuốn “Một cơn gió bụi” của tác giả Trần Trọng Kim (NXB Hội Nhà văn và Phương Nam Books) bị thu hồi do xuất hiện nhiều chi tiết không phù hợp, chưa được kiểm chứng, nội dung sai lệch …
 
Đáng lo hơn là những sai phạm cơ bản xuất hiện khá nhiều ở sách thiếu nhi. Cuốn "Mười vạn câu hỏi vì sao?" do NXB Hồng Đức ấn hành, tác giả thực hiện là Đức Thành, mục "Gia cầm đa dạng và phong phú", trang số 71 hỏi: “Loài chim lớn nhất trên thế giới là loài chim nào?” Câu trả lời của tác giả chính là lạc đà. Trước sai sót, NXB Hồng Đức đã cho thu hồi sách này trên thị trường. Nhiều cuốn sách với nội dung sai lệch kiến thức lịch sử như cuốn “Vở luyện từ và câu” tập 2 (lớp 3), sai sót về nội dung lịch sử “Lý Thường Kiệt và trận đánh trên sông Bạch Đằng”.
 
Để xảy ra tình trạng nhiều sai phạm trong việc xuất bản sách như vậy, có thể thấy vẫn là từ câu chuyện “muôn thuở”: cơ chế in sách liên kết giữa các NXB và giới làm sách tư nhân. Quy trình liên kết tưởng như rất an toàn: bản thảo nội dung và hình thức sách được quyết định bởi nhà sách rồi sau đó trình lên NXB để biên tập, chỉnh sửa, duyệt nội dung và cấp giấy phép phát hành.
 
Nhưng, trong quá trình xuất bản, một số NXB “đỡ đẻ” cho các nhà sách đã làm việc qua loa, rút ngắn các khâu đọc duyệt, hậu kiểm sơ sài nên đã sinh ra những cuốn sách lỗi. Còn phía các nhà sách, vì lợi nhuận đã làm nhanh, thu hồi vốn nhanh nên không tuân thủ đúng theo Luật Xuất bản, vi phạm về giấy phép, vi phạm các điều lệ quy định trong cam kết nội dung bản thảo do NXB ký duyệt…
 
Theo bà Cát Thị Khánh Vân, Giám đốc NXB Văn Hóa Dân Tộc, liên kết đang trở thành xu hướng chủ đạo trong hoạt động xuất bản với tiêu chí cạnh tranh: nhanh, rẻ, thủ tục đơn giản…
 
Bày mưu cho “bà đỡ”
 
Bàn về những giải pháp hạn chế sai phạm nhằm nâng cao chất lượng công tác biên tập, kiểm duyệt nội dung xuất bản phẩm liên kết, Đại tá, Nhà văn Nguyễn Hồng Thái, Giám đốc kiêm Tổng biên tập NXB Công an nhân dân cho rằng, điều đầu tiên chính là bắt buộc phải nâng cao vai trò, ý thức trách nhiệm cũng như trình độ văn hóa, kiến thức toàn diện về chính trị, xã hội, chuyên môn… cho biên tập viên, đến các Phó Tổng biên tập phụ trách nội dung cũng như lãnh đạo Ban biên tập. “Thường thì các sai phạm hay xảy ra trong các ấn phẩm thực hiện liên kết, vì thế Lãnh đạo các nhà xuất bản phải “cầm trịch”, không để đối tác liên kết chi phối. Nhà xuất bản phải kiểm soát từ khâu biên tập, đến khâu in ấn tại các nhà in, đảm bảo cả nội dung, hình thức ấn phẩm xuất bản trước khi phát hành”.
 
Tiến sĩ Nguyễn Anh Vũ, Giám đốc NXB Văn Học, cũng nhấn mạnh không có cách nào tránh sai phạm bằng việc các đơn vị xuất bản phải thắt chặt công tác quản lý với đối tác về mặt nội dung, để sách được xuất bản đúng với bản thảo mà NXB ký duyệt. Tôn trọng đúng các Luật Xuất bản về thời gian lưu chiểu, thời gian phát hành. “Bên cạnh đó, về mặt chuyên môn, biên tập viên cần có sự tích lũy về kiến thức và hạn chế biên tập những cuốn sách có nội dung không nằm trong chuyên môn của mình”- ông nói.
 
Câu chuyện về trình độ của biên tập viên cũng là câu chuyện khá đau đầu hiện nay. Theo bà Cát Thị Khánh Vân, đội ngũ biên tập làm nghề giỏi, tâm huyết với nghề ngày càng mỏng… Chính vì vậy, “yếu tố con người” là vô cùng quan trọng, mỗi biên tập viên và các cấp đọc duyệt cần xác định được trách nhiệm xã hội của mình trong quá trình tác nghiệp, đặt lợi ích của độc giả, lợi ích của xã hội lên trước lợi ích kinh tế của NXB để thực hiện cho được trách nhiệm này. Bà cũng cho rằng, cần tăng cường hơn nữa công tác đào tạo, phải thiết lập hệ thống chuyên gia và biên tập viên theo chuyên ngành đối với từng mảng đề tài để bảo đảm những thông tin, kiến thức chuyên ngành đề cập trong tác phẩm được kiểm soát. “Với đội ngũ quản lý ở các NXB, điều mà cá nhân tôi luôn tâm niệm và mong muốn thực hiện được đó là: Chúng ta hãy là độc giả thông minh - là công dân tốt - là nhà quản lý trách nhiệm”. Đây cũng chính là vấn đề then chốt để có được những cuốn sách hay, sách tốt cho độc giả, cho xã hội.

Mai Hương
Bạn đang đọc bài viết Liên tục sai phạm trong xuất bản sách - vì sao? tại chuyên mục Văn hóa - Văn nghệ của Báo phụ nữ thủ đô. Mọi thông tin góp ý và chia sẻ, xin vui lòng liên hệ SĐT: 0243.9421865 hoặc gửi về hòm thư baophunuthudo@gmail.com