Hướng nghiệp sớm: Cần thực chất

Chọn ngành để đi xa và đi bền

Thời điểm hiện tại, các đơn vị, trường học đã và đang chú trọng vào việc tư vấn tuyển sinh, định hướng nghề nghiệp, giúp học sinh chọn trường, chọn ngành phù hợp với năng lực, sở thích của bản thân; qua đó góp phần nâng cao chất lượng tuyển sinh, đồng thời đảm bảo cân đối giữa nhu cầu học tập và tìm kiếm việc làm sau khi ra trường.

Tại trường THPT Phan Huy Chú – Đống Đa (phường Láng, TP Hà Nội), từ cuối tháng 12/2025, học sinh toàn trường được tham gia chương trình Tư vấn hướng nghiệp – “Vui mở tương lai”. Đây là hoạt động đồng hành cùng học sinh trong giai đoạn quan trọng của hành trình định hướng học tập và lựa chọn nghề nghiệp. Trong khuôn khổ chương trình, chuyên gia Lê Anh Tuấn đã nhấn mạnh với các bạn học sinh cuối cấp, rằng khi chưa xác định rõ nghề nghiệp phù hợp với năng lực, sở thích và giá trị sống của bản thân, việc lựa chọn trường học rất dễ rơi vào cảm tính, chạy theo danh tiếng hoặc xu hướng, từ đó dẫn đến những quyết định chưa thực sự phù hợp. Ngược lại, khi học sinh hiểu rõ mình mong muốn theo đuổi nghề gì, các em sẽ có nhiều lựa chọn ngành học và cơ sở đào tạo tương ứng, mở ra những con đường khác nhau nhưng cùng hướng tới một mục tiêu nghề nghiệp rõ ràng và bền vững.

Chương trình Tư vấn hướng nghiệp – “Vui mở tương lai” tại Trường THPT Phan Huy Chú – Đống Đa

Thông qua những ví dụ cụ thể, gần gũi với thực tiễn đời sống và thị trường lao động hiện nay, chuyên gia đã giúp học sinh nhận diện những sai lầm thường gặp trong quá trình chọn nghề, chọn ngành; đồng thời gợi mở cách nhìn đúng đắn, khoa học và tỉnh táo hơn khi đứng trước cánh cửa tương lai. Các em được nhấn mạnh rằng mỗi lựa chọn đều mang dấu ấn cá nhân, không có con đường nào giống nhau, thành công chỉ đến khi lựa chọn ấy thực sự phù hợp với chính mình.

Ngày 5/1 mới đây, trường THPT Liên Hà (xã Thư Lâm, TP Hà Nội) đã tổ chức Ngày hội STEM và Định hướng nghề nghiệp năm 2026. Theo cô Phạm Thị Hiền, Bí thư Chi bộ, Hiệu trưởng nhà trường, hoạt động giáo dục này giúp học sinh tiếp cận khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, đồng thời được tư vấn, định hướng nghề nghiệp phù hợp với năng lực bản thân và nhu cầu của xã hội hiện đại. Nhà trường đã phối hợp với các trường đại học uy tín như: Đại học Công nghệ, Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Kinh tế, Trường Quốc tế, Đại học Việt Nhật (các trường thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội)… để cung cấp cho học sinh những thông tin chính thống, cập nhật về ngành học, phương thức tuyển sinh, cơ hội học tập và định hướng nghề nghiệp. Các chuyên gia hướng nghiệp tại chương trình cũng tập trung làm rõ để các em học sinh hiểu về xu hướng nghề nghiệp trong thời đại công nghệ số, yêu cầu về năng lực, kỹ năng thích ứng và phát triển bản thân, giúp học sinh có thêm cơ sở để lựa chọn ngành học và nghề nghiệp phù hợp trong tương lai. Bên cạnh các hoạt động chia sẻ chuyên đề, học sinh còn được tham gia trải nghiệm STEM và tư vấn trực tiếp tại các gian hàng và bàn tư vấn tuyển sinh của các trường đại học.

Cần thực chất

Với học sinh lớp 12, bài toán chọn ngành nghề sau THPT vẫn luôn là vấn đề nan giải, bởi đây là thời điểm các em phải đưa ra quyết định quan trọng, có ảnh hưởng lâu dài đến con đường học tập và tương lai nghề nghiệp. Theo đó, phân luồng, hướng nghiệp cho học sinh phổ thông là chủ trương đúng đắn nhằm giúp các em lựa chọn con đường học tập, nghề nghiệp phù hợp với năng lực, sở thích và nhu cầu xã hội.

Các chương trình tư vấn tuyển sinh, hướng nghiệp cho học sinh đóng vai trò quan trọng trong việc chuẩn bị hành trang cho các em khi bước vào môi trường đại học, cao đẳng, rộng hơn là thị trường lao động tương lai.

Để bảo đảm quyền được định hướng nghề nghiệp và lựa chọn lộ trình học tập của học sinh, Bộ Giáo dục và đào tạo vừa công bố dự thảo thông tư quy định về hướng nghiệp và phân luồng trong giáo dục để lấy ý kiến góp ý rộng rãi. Theo đó, Dự thảo phân luồng học sinh được Bộ GD&ĐT xây dựng đặt ra các nguyên tắc, gồm: phù hợp với nguyện vọng, năng lực của học sinh và nhu cầu nhân lực, phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia, địa phương.

Các nội dung hướng nghiệp sẽ bao gồm: cung cấp thông tin nghề nghiệp; hỗ trợ học sinh tự nhận thức; phát triển kỹ năng lựa chọn nghề; tổ chức trải nghiệm nghề nghiệp; ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong hướng nghiệp. Việc thực hiện hướng nghiệp được tổ chức thông qua các môn học, hoạt động giáo dục, tư vấn trực tiếp và trực tuyến, phối hợp với cơ sở giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học và doanh nghiệp.

Dự thảo thông tư cũng đưa ra định hướng phân luồng học sinh sau THCS và THPT dựa trên nhu cầu nhân lực của từng vùng, miền và khả năng đáp ứng của hệ thống giáo dục. Học sinh được hỗ trợ thông qua tư vấn phân luồng, cung cấp thông tin các lựa chọn học tập – việc làm, kết nối với cơ sở giáo dục nghề nghiệp, tăng cường truyền thông nhằm nâng cao nhận thức về phân luồng.

Còn theo Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Lê Quân, phát biểu tại phiên họp của Hội đồng Quốc gia Giáo dục và Phát triển nhân lực mới đây, ông cho rằng cần sớm thống nhất cách tiếp cận giữa giáo dục phổ thông và giáo dục nghề nghiệp, bảo đảm tính liên thông, đồng bộ và hiệu quả trong toàn hệ thống. Định hướng nghề nghiệp phải đi liền với yêu cầu về chất lượng và năng lực thực hành, chuẩn bị nguồn nhân lực cho xã hội.

Nghĩa là hoạt động hướng nghiệp cần phải được đi sâu và thực chất nhiều hơn nữa. Theo chị Phạm Tuyết Hạnh Hà, Trưởng ban Công tác học đường Trường Đại học FPT, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra nhanh chóng, giáo dục không chỉ là đào tạo mà còn là phát triển con người. Vì thế, các em học sinh cần được tạo điều kiện tiếp cận sớm với các trải nghiệm học tập gắn với thực tiễn, như là một lộ trình rèn luyện các kỹ năng để thích nghi và thích ứng với thời cuộc. Chị Hà gợi ý có thể phát huy vai trò của Đoàn Thanh niên trường, tổ chức các hoạt động trải nghiệm nghề nghiệp, kết nối cựu học sinh với học sinh cuối cấp, xây dựng kênh hướng nghiệp số của Đoàn trường, cũng như phát triển các câu lạc bộ ngành nghề trong nhà trường…