Hoàn thiện Luật Viên chức để bảo đảm minh bạch và kiểm soát xung đột lợi ích
(PNTĐ) - Sáng 13/11, các đại biểu Quốc hội thảo luận tại hội trường về Dự án Luật Viên chức (sửa đổi).
Cần làm rõ phạm vi điều chỉnh và bản chất hợp đồng làm việc trong Dự thảo Luật Viên chức (sửa đổi)
Góp ý về Dự án Luật Viên chức (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn Hải Phòng) cho rằng, tại Điều 21 dự thảo luật đã mở rộng đối tượng ký kết hợp đồng lao động và hợp đồng làm việc, cho phép đơn vị sự nghiệp công lập ký kết với chuyên gia, nhà khoa học, người có kinh nghiệm, người nước ngoài để thực hiện nhiệm vụ quản lý, chuyên môn, hỗ trợ. Quy định này được đánh giá là phù hợp với yêu cầu thực tiễn, giúp tăng tính linh hoạt và thu hút nhân lực chất lượng cao từ khu vực tư nhân và quốc tế vào khu vực công.
Tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng nhóm đối tượng này không phải là viên chức, do đó phạm vi điều chỉnh và tên gọi của dự thảo “Luật Viên chức” chưa bao trùm được nhóm đối tượng này. Vì vậy, bà đề nghị Ban soạn thảo cân nhắc điều chỉnh cho phù hợp.
Đối với quyền của viên chức trong việc ký hợp đồng thực hiện hoạt động nghề nghiệp và hoạt động kinh doanh, tại Điểm b, Khoản 1, Điều 13, dự thảo cho phép viên chức được góp vốn, tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp, hợp tác xã, bệnh viện, cơ sở giáo dục, tổ chức nghiên cứu khoa học ngoài công lập, trừ trường hợp pháp luật chuyên ngành hoặc pháp luật về phòng, chống tham nhũng có quy định khác.
Bà Nga nhận định, đây là quy định mở, khuyến khích viên chức phát huy năng lực và đóng góp cho xã hội. Tuy nhiên, cần siết chặt cơ chế kiểm soát, phòng chống tham nhũng, tránh xung đột lợi ích giữa khu vực công và tư, đặc biệt khi viên chức giữ chức vụ quản lý ở cả hai nơi. Đồng thời đề nghị quy định cấm viên chức quản lý tham gia điều hành cơ sở kinh doanh cùng lĩnh vực công tác, đồng thời cần cơ chế kê khai, minh bạch và giám sát hoạt động góp vốn, quản lý của viên chức.
Về Khoản 3, Điều 19, quy định các trường hợp không được đăng ký dự tuyển viên chức, đại biểu cho rằng nội dung “theo quy định của pháp luật về hoạt động nghề nghiệp” hiện chưa có hướng dẫn cụ thể, đề nghị bổ sung quy định giao Chính phủ hướng dẫn chi tiết.
Góp ý tại Khoản 1, Điều 20 về hợp đồng làm việc, đại biểu cho rằng việc quy định “hợp đồng làm việc là sự thỏa thuận” chưa phù hợp bản chất, bởi hợp đồng viên chức mang tính hành chính, không có yếu tố thương lượng bình đẳng như hợp đồng lao động thông thường. Do đó, bà đề nghị bỏ cụm từ “sự thỏa thuận” để tránh hiểu nhầm và bảo đảm đặc thù của khu vực sự nghiệp công.
Đề nghị bổ sung cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích và bảo vệ viên chức dám nghĩ, dám làm
Góp ý về dự án Luật Viên chức (sửa đổi), về nguyên tắc quản lý viên chức (Điều 3), đại biểu Nguyễn Tâm Hùng (Đoàn TP Hồ Chí Minh) đề nghị bổ sung cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích và bảo vệ viên chức dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, qua đó bảo đảm an toàn pháp lý và khuyến khích đổi mới trong khuôn khổ kiểm soát quyền lực công.
Đối với những việc viên chức không được làm (Điều 10), cần làm rõ phạm vi cấm tham gia hoạt động kinh doanh, cụ thể là không được đầu tư, góp vốn, điều hành hoặc bảo lãnh cho doanh nghiệp, tổ chức có cùng lĩnh vực chuyên môn với đơn vị mình, nhằm ngăn ngừa xung đột lợi ích.
Về quyền ký hợp đồng ngoài đơn vị (Điều 13), đại biểu Nguyễn Tâm Hùng đề nghị viên chức phải kê khai, báo cáo và được phê duyệt bằng văn bản trước khi ký hợp đồng; đồng thời quy định thời hạn “làm nguội” 24 tháng sau khi thôi chức vụ quản lý mới được điều hành tổ chức tư nhân cùng lĩnh vực, nhằm bảo đảm minh bạch và tránh chuyển hóa lợi ích công sang tư.
Đối với tuyển dụng viên chức (Điều 16), cần tổ chức thi tuyển tập trung, ứng dụng công nghệ số, kết nối dữ liệu quốc gia để kiểm soát chất lượng đầu vào, hạn chế tình trạng tuyển dụng kép và tăng tính minh bạch.
Về đánh giá viên chức (Điều 24), đại biểu đề nghị Chính phủ ban hành khung tiêu chí thống nhất toàn quốc, số hóa dữ liệu đánh giá và kéo dài thời hạn khiếu nại kết quả từ 5 lên 15 ngày để bảo đảm quyền viên chức.
Về kỷ luật viên chức (Điều 34), cần bổ sung quy định người đứng đầu chịu trách nhiệm liên đới khi để xảy ra vi phạm có hệ thống hoặc bao che sai phạm.
Đại biểu Nguyễn Tâm Hùng nhấn mạnh, Luật Viên chức khi được thông qua sẽ góp phần xây dựng nền quản trị nhân sự công minh bạch, hiệu quả, vừa giữ kỷ luật công vụ, vừa khuyến khích đổi mới sáng tạo, bảo đảm chất lượng dịch vụ công và củng cố niềm tin của Nhân dân.
Hoàn thiện chính sách tuyển dụng, sử dụng viên chức vùng sâu, vùng xa
Đại biểu Đặng Bích Ngọc (Đoàn Phú Thọ) cho rằng, dự thảo Luật Viên chức (sửa đổi) lần này đã có nhiều điểm mới, góp phần hoàn thiện cơ sở pháp lý cho việc sắp xếp đơn vị sự nghiệp công lập, nâng cao chất lượng đội ngũ viên chức trong hệ thống chính trị.
Về tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức theo vị trí việc làm (Điều 3), đại biểu đánh giá quy định mới phù hợp với xu thế cải cách khu vực công, tạo cơ sở trả lương theo vị trí việc làm. Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc xây dựng vị trí việc làm ở nhiều cơ quan còn hình thức, thiếu khoa học. Đại biểu đề nghị giao Chính phủ hướng dẫn cụ thể việc xây dựng vị trí việc làm trong các đơn vị sự nghiệp công lập, bảo đảm sát thực, minh bạch, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động và chất lượng dịch vụ công.
Đối với chính sách ưu đãi trong tuyển dụng người có tài năng, người dân tộc thiểu số, đại biểu nhấn mạnh cần có cơ chế đặc biệt dành cho người dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn, dân tộc rất ít người, để thu hút nguồn nhân lực ổn định tại chỗ. Đại biểu đề nghị bổ sung cụm từ này tại khoản 5 Điều 16 nhằm bảo đảm chính sách ưu đãi đặc thù, khuyến khích con em đồng bào phục vụ tại địa phương.
Về phương thức tuyển dụng (Điều 17), đại biểu đề nghị quy định rõ đối tượng xét tuyển là người dân tộc thiểu số ở vùng đặc biệt khó khăn để phù hợp thực tiễn, đáp ứng nhu cầu nhân lực tại chỗ. Với chính sách cử tuyển, cần gắn việc cử đi học với nhu cầu vị trí việc làm của địa phương, yêu cầu sinh viên cam kết phục vụ sau khi tốt nghiệp, tránh lãng phí ngân sách. Đồng thời, ưu tiên tiếp nhận viên chức là người đã có thời gian dài làm hợp đồng chuyên môn ở vùng sâu, vùng xa, bảo đảm công bằng và tận dụng nguồn nhân lực có kinh nghiệm.
Về thẩm quyền tuyển dụng (Điều 18), đại biểu Đặng Bích Ngọc tán thành việc phân cấp, ủy quyền nhưng cho rằng các quy định hiện hành còn chồng chéo, thiếu thống nhất. Bà Ngọc đề nghị Chính phủ chỉ đạo rà soát, hướng dẫn cụ thể để bảo đảm đồng bộ, nhất là trong lĩnh vực giáo dục khi triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
