Thuế thuốc lá thấp: Rào cản với nỗ lực phòng, chống thuốc lá tại Việt Nam

Thuế thuốc lá của Việt Nam thấp so với các nước trong khu vực

Chia sẻ tại hội thảo cung cấp thông tin cho báo chí về các giải pháp phòng ngừa bệnh không lây nhiễm diễn ra tại Hải Phòng trong sáng 21/9, ThS.Nguyễn Thị Thu Hương - Quỹ phòng chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế) đã thông tin tổng quan về các biện pháp phòng chống tác hại thuốc lá, và các chính sách ưu tiên trong phòng chống tác hại thuốc lá ở Việt Nam.

Theo đó, thuốc lá là nguy cơ gây ra tử vong, bệnh tật và gây ra đói nghèo và gây ra tác hại đối với môi trường, kinh tế và xã hội trên thế giới. 80% người hút thuốc trên thế giới sống ở nước thu nhập thấp và trung bình. Việt Nam có tỉ lệ hút thuốc ở nam giới trưởng thành cao đứng thứ 3, sau Indonesia và Lào. 

Ths.Nguyễn Thị Thu Hương- Quỹ phòng chống tác hại của thuốc lá Bộ Y tế thông tin tại hội thảo

Kết quả điều tra tình hình sử dụng thuốc lá người trên 15 tuổi tại 30 tỉnh năm 2022 - 2023 cho thấy: Thuốc lá là sản phẩm gây nghiện và tỉ lệ sử dụng thuốc lá dù có giảm khoảng 0,5%/năm nhưng vẫn cao trong nam giới (ở mức 38,9%). Đáng nói, tỉ lệ sử dụng thuốc lá điện tử gia tăng nhanh chóng trong nhóm trẻ, đây là vấn đề đáng báo động.

Theo Điều tra tình hình sử dụng thuốc lá ở học sinh nhóm tuổi 13-15 năm 2022, tỉ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở nhóm tuổi này là 3,5% (nam giới là 4,3%, nữ giới là 2,8%). Tỉ lệ hút thuốc lá điện tử trong nhóm tuổi trưởng thành (trên 15 tuổi) là 3,6%.

Với nguy hại do sử dụng thuốc lá gây ra trên toàn cầu, bà Hương cho hay chúng ta đã có Công ước khung về kiểm soát thuốc lá do WHO khởi xướng, đây là công ước quốc tế đầu tiên về y tế công cộng, tiếp bước cùng chung tay ngăn ngừa thuốc lá trên toàn cầu.

Có 6 biện pháp phòng chống tác hại thuốc lá theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (MPOWER) bao gồm: Theo dõi việc sử dụng thuốc lá và thực thi các chính sách phòng chống tác hại thuốc lá; bảo vệ mọi người khỏi phơi nhiễm với khói thuốc lá thụ động; hỗ trợ cai nghiện thuốc lá; cảnh báo về tác hại thuốc lá; thực thi nghiêm các qui định cấm quảng cáo, khuyến mại và tài trợ thuốc lá và tăng thuế thuốc lá. “Ngày càng có nhiều quốc gia và người dân được hưởng lợi từ việc nỗ lực thực hiện các chính sách về phòng chống tác hại thuốc lá”- bà Hương nhấn mạnh.

Về chính sách phòng, chống tác hại thuốc lá, bà Hương thông tin: Thuế thuốc lá của Việt Nam còn rất thấp. Hiện nay, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá của Việt Nam là 75% giá xuất xưởng. Nếu tính trên giá bán lẻ mức thuế này chỉ chiếm 38,8%. Mức thuế thuốc lá còn rất thấp so với khuyến cáo của WHO là đánh thuế các sản phẩm thuốc lá chiếm 70 - 75% giá bán lẻ.

Việt Nam là nước có mức thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá thấp gần nhất trong khu vực ASEAN (chỉ cao hơn Campuchia, Lào và Myanmar) và rất thấp so với các nước phát triển. (Tỉ lệ thuế ở các nước phát triển là 67,9%). Malaysia là 58,60%, Singapore là 67,50% và Thái Lan là 78,60%. 

Cùng với đó, thuốc lá được bày bán khắp nơi, giá rẻ, người dùng có thể tiếp cận với các sản phẩm thuốc lá dễ dàng. Một số sản phẩm thuốc lá mới như: Thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, shisha... chưa có quy định quản lý rõ ràng.

Cần tăng thuế với tất cả sản phẩm không tốt cho sức khỏe

Các chuyên gia nhận định, giải pháp hoàn thiện cơ chế chính sách, pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá gồm: Xây dựng lộ trình tăng thuế đối với các sản phẩm thuốc lá đảm bảo đến năm 2030 mức thuế đạt tỉ trọng trên giá bán lẻ theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới; Đề xuất ban hành quy định về ngăn ngừa các sản phẩm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, shisha và các sản phẩm thuốc lá mới khác trong cộng đồng.

Ảnh minh họa. Nguồn: Int

Xây dựng, ban hành các quy định, quy chế lồng ghép hoạt động tư vấn cai nghiện thuốc lá vào các chương trình y tế quốc gia về phòng chống các bệnh không lây nhiễm; Nghiên cứu, đề xuất ban hành các quy định về sản xuất, nhập khẩu các sản phẩm hỗ trợ cai nghiện; Nghiên cứu đề xuất việc chi trả cho các hoạt động điều trị, tư vấn cai nghiện thuốc lá từ Quỹ bảo hiểm y tế.

Cùng với đó, tăng cường và đổi mới hoạt động thông tin, giáo dục, truyền thông về phòng, chống tác hại của thuốc lá như: Tăng cường sử dụng công nghệ thông tin, mạng xã hội trong truyền thông; phát huy vai trò của mạng lưới cộng tác viên về phòng, chống tác hại của thuốc lá tại cộng đồng trong việc vận động; tổ chức các hoạt động truyền thông về phòng, chống tác hại của thuốc lá với các hình thức đa dạng, phù hợp đặc điểm từng vùng, miền, từng nhóm đối tượng.

Đẩy mạnh truyền thông về phòng chống tác hại thuốc lá như: Nâng cao nhận thức cho mọi người về các chính sách, pháp luật về phòng chống tác hại thuốc lá; tác hại của việc sử dụng sản phẩm thuốc lá, bao gồm các sản phẩm thuốc lá mới (thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng,....); lợi ích của môi trường không khói thuốc, cai nghiện thuốc lá; thay đổi hành vi của người hút thuốc (không hút thuốc gần mọi người, không hút thuốc tại nơi có quy định cấm, bỏ thuốc...).

Tại hội thảo, ông Mark Goodchild - Chuyên gia chính sách tài chính y tế, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cũng chia sẻ về phòng, chống bệnh không lây nhiễm ở Việt Nam thông qua giải pháp tăng thuế. Theo đó, mức tiêu thụ cao hơn các sản phẩm này thường gắn liền với các yếu tố vĩ mô như tăng trưởng kinh tế, tự do hóa thương mại, tiếp thị ngành và các hoạt động quảng cáo.

Theo ông Mark Goodchild, thuế và giá thuốc lá ở Việt Nam rất thấp, giá thấp khiến người trẻ, người nghèo cũng dễ dàng mua và sử dụng. Tỉ lệ thuế trong giá bán lẻ thuốc lá năm 2020 ở Việt Nam chỉ là 38% so với 59% ở tất cả các nước thu nhập trung bình. Khi thu nhập tăng lên, giá thuốc lá càng trở nên phải chăng khiến lượng tiêu thụ thuốc lá cũng tăng theo.

Để giảm thiểu tình trạng sử dụng thuốc lá hiện nay, chuyên gia chính sách tài chính y tế, WHO cho rằng cần phải tăng thuế đối với tất cả các sản phẩm không tốt cho sức khỏe ở Việt Nam, trong đó thuốc lá là ưu tiên rõ ràng. Việt Namcũng nên áp dụng phương pháp tính thuế tiêu thụ đặc biệt mới theo phương pháp hỗn hợp đối với thuốc lá càng sớm càng tốt để phù hợp với các thực hành tốt nhất trên toàn cầu…