Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi)
(PNTĐ) - Ngày 4/12, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức phiên họp thứ 52 cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi).
Phó Chủ tịch Quốc hội Trần Quang Phương điều hành phiên thảo luận. Tham dự phiên họp có Phó Thủ tướng Chính phủ Mai Văn Chính; Bộ trưởng Bộ Văn hóa Thể thao & Du lịch (VHTTDL) Nguyễn Văn Hùng.
Thống nhất tay đổi thuật ngữ “cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện”
Trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, tại Điều 15, về cơ quan báo chí (Điều 15), có ý kiến đề nghị thay đổi thuật ngữ “cơ quan truyền thông chủ lực, đa phương tiện” bằng “cơ quan báo chí chủ lực”, hoặc đề xuất đổi tên thành “cơ quan báo chí và truyền thông chủ lực đa phương tiện”.
Tiếp thu ý kiến đại biểu, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội và cơ quan chủ trì soạn thảo đã thống nhất, chỉnh lý cụm từ “cơ quan truyền thông chủ lực đa phương tiện” thành “cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện” để phù hợp và bảo đảm tính chính xác.
Một số ý kiến đề nghị thí điểm mô hình tổ hợp hoặc tập đoàn báo chí chủ lực đa phương tiện tại Thủ đô Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội tiếp thu và báo cáo:
Hiện nay, Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổng kết Quy hoạch phát triển và quản lý báo chí, dự kiến đề nghị cấp có thẩm quyền tiếp tục triển khai một số quan điểm của Quy hoạch và bổ sung quan điểm mới, trong đó có nội dung về việc Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh được thành lập Cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện.
Trên cơ sở chỉ đạo và phê duyệt của cấp có thẩm quyền, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ cụ thể hóa các nội dung này trong Chiến lược phát triển và quản lý hệ thống báo chí, bảo đảm tính khả thi, đồng bộ và phù hợp định hướng phát triển báo chí quốc gia.
Về các loại hình báo chí (các khoản 1, 3, 4, 5, 6 Điều 2), một số ý kiến đề nghị giữ nguyên cách phân loại báo chí như luật hiện hành và nghiên cứu kỹ lưỡng việc phân loại “báo chí” thành các loại hình “báo chí in”, “báo nói”, “báo hình”, “báo chí điện tử”.
Một số ý kiến đề nghị rà soát lại cách gọi tên các loại hình một cách khoa học, phù hợp theo thông lệ quốc tế, thuận tiện cho việc quản lý và áp dụng pháp luật, như: Báo in, phát thanh, truyền hình, báo điện tử; đồng thời, cần dự liệu cho các loại hình báo chí mới có thể ra đời trong tương lai do công nghệ phát triển.
Tiếp thu ý kiến đại biểu, Thường trực Ủy ban và cơ quan chủ trì soạn thảo đã chỉnh lý tên gọi loại hình “báo nói, báo hình” thành “phát thanh, truyền hình”. Bên cạnh đó, việc giữ tên gọi loại hình “báo chí in”, “báo chí điện tử” như dự thảo Luật là cần thiết nhằm phân biệt rõ báo và tạp chí, khắc phục những bất cập của Luật Báo chí năm 2016.
Về bản chất, các hình thức này vẫn thuộc 4 loại hình: Báo chí in, báo chí điện tử, phát thanh, truyền hình đã được dự thảo Luật điều chỉnh.
Về các hành vi bị nghiêm cấm (Điều 8), một số ý kiến đề nghị bổ sung hành vi bị cấm liên quan không gian mạng, trí tuệ nhân tạo (AI) và các loại hình công nghệ mới, đặc biệt là các hành vi xuyên tạc lịch sử, xâm phạm lợi ích quốc gia, lợi ích cá nhân, tin giả (fake news) và các hành vi gây mất đoàn kết.
Tiếp thu ý kiến đại biểu, Thường trực Ủy ban và cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát các quy định tại Điều 8 dự thảo Luật cũng về các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động báo chí, bao gồm các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động báo chí trên không gian mạng.
Bên cạnh đó, hoạt động báo chí trên không gian mạng cũng đã được quy định cụ thể tại Điều 29, Điều 30 dự thảo Luật. Đối với các hành vi đăng tải thông tin trên không gian mạng không phải là hoạt động báo chí sẽ thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật An ninh mạng, Nghị định số 147/2024/NĐ-CP ngày 9/11/2024 của Chính phủ về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ internet và thông tin trên mạng.
Có ý kiến đại biểu đề nghị bổ sung khoản 2 quy định về cấm đăng, phát những nội dung do AI tạo ra với mục đích giả mạo, xuyên tạc, bôi nhọ hoặc xâm phạm quyền riêng tư của các tổ chức, cá nhân.
Thường trực Ủy ban tiếp thu và cho biết, Điều 8 dự thảo Luật đã quy định các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động đăng, phát thông tin. Theo đó, chủ thể chịu trách nhiệm pháp lý là cơ quan báo chí, người đứng đầu cơ quan báo chí và tác giả tác phẩm báo chí. AI là công cụ hỗ trợ để thực hiện sáng tạo tác phẩm báo chí, do con người sử dụng.
Do vậy, Luật chỉ điều chỉnh chủ thể là cơ quan báo chí, người đứng đầu cơ quan báo chí và tác giả tác phẩm báo chí.
Tuy nhiên, tiếp thu ý kiến đại biểu, Thường trực Ủy ban và cơ quan chủ trì soạn thảo đã chỉnh lý Điều 39 dự thảo Luật theo hướng bổ sung quy định Cơ quan báo chí, tác giả tác phẩm báo chí sử dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ trong hoạt động báo chí phải thực hiện tuân thủ quy định về sở hữu trí tuệ, trí tuệ nhân tạo và đạo đức nghề nghiệp để bảo đảm tính minh bạch.
Về loại hình hoạt động và nguồn thu của cơ quan báo chí (Điều 20), một số ý kiến đề nghị làm rõ khái niệm “đơn vị sự nghiệp”, “đơn vị sự nghiệp công lập”, “đơn vị sự nghiệp công” khi áp dụng cho cơ quan báo chí.
Thường trực Ủy ban cho biết, cơ quan báo chí trực thuộc cơ quan Đảng, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội được xác định là đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định tại Điều 9 Luật Viên chức. Cơ quan báo chí trực thuộc tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp là đơn vị sự nghiệp công, được áp dụng cơ chế tự chủ tài chính theo quy định tại Điều 39 Nghị định số 60/2021/NĐ-CP ngày 21/6/2025 và Nghị định số 111/2025/NĐ-CP, thực hiện theo nguyên tắc tự bảo đảm kinh phí hoạt động, không sử dụng ngân sách Nhà nước.
Có ý kiến đề nghị giữ lại cụm từ “nguồn thu hợp pháp khác” để tạo cơ sở pháp lý cho cơ quan báo chí đa dạng hóa nguồn thu. Tiếp thu ý kiến đại biểu, Thường trực Ủy ban và cơ quan chủ trì soạn thảo đã chỉnh sửa điểm g khoản 2 Điều 20 dự thảo Luật như sau: Nguồn thu từ tài trợ, viện trợ hợp pháp của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước và nguồn thu hợp pháp khác (nếu có).
Đề nghị tiếp tục tập trung tiếp thu giải trình về cơ chế, chính sách để phát triển báo chí
Ghi nhận và đánh giá cao cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra đã tiếp thu, chỉnh sửa nhiều nội dung góp ý của Ủy ban Thường vụ tại lần họp trước và của đại biểu Quốc hội tại hội trường, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị tập trung vào các ý kiến của đại biểu Quốc hội về: Cơ chế, chính sách để phát triển báo chí; quản lý báo chí trên không gian mạng và AI; bảo đảm an toàn tác nghiệp cho nhà báo; điều kiện cấp phép và quản lý đối với cộng tác viên; vấn đề định nghĩa và địa vị pháp lý.
Chủ tịch Quốc hội đề nghị Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội - cơ quan chủ trì thẩm tra, tiếp tục phối hợp Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nghiên cứu, trao đổi, thống nhất nội dung tiếp thu, giải trình "thấu tình đạt lý" các ý kiến của đại biểu xung quanh dự án Luật Báo chí (sửa đổi).
