80 năm Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam đánh dấu một mốc son chói lọi
(PNTĐ) - Hôm nay, tròn 80 năm, ngày mà người dân Việt Nam chính thức được cầm lá phiếu để lựa chọn những người đại diện cho mình trong cơ quan quyền lực cao nhất của Nhà nước. Nhìn lại chặng đường 80 năm đã qua, chúng ta càng thấm thía ý nghĩa lịch sử đặc biệt của ngày 6/1/1946.
Niềm tin trọn vẹn vào nhân dân, trao cho nhân dân quyền tự quyết thông qua lá phiếu dân chủ
Khi đó, đất nước vừa giành được độc lập sau Cách mạng Tháng Tám, chính quyền còn non trẻ, thù trong giặc ngoài bủa vây, nền kinh tế kiệt quệ, đời sống nhân dân muôn vàn khó khăn. Thế nhưng, thay vì lựa chọn con đường áp đặt hay mệnh lệnh hành chính, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta đã đặt niềm tin trọn vẹn vào nhân dân, trao cho nhân dân quyền tự quyết thông qua lá phiếu dân chủ.
Trong Lời kêu gọi Tổng tuyển cử, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Tổng tuyển cử là một dịp cho toàn thể quốc dân tự do lựa chọn những người có tài, có đức để gánh vác công việc nước nhà”. Người cũng khẳng định rõ: “Đi bỏ phiếu trong cuộc tổng tuyển cử vừa là quyền lợi quý báu, vừa là nghĩa vụ thiêng liêng của mỗi người cử tri”. Những lời căn dặn ấy không chỉ là tuyên bố về một sự kiện chính trị, mà là sự khẳng định mạnh mẽ tư tưởng “dân là gốc”, đặt nhân dân vào vị trí trung tâm của quyền lực nhà nước.
Ngày 6/1/1946 vì thế trở thành một ngày hội lớn. Khắp Bắc - Trung - Nam, từ thành thị đến nông thôn, từ miền xuôi đến miền núi, người dân nô nức đi bỏ phiếu, bất chấp bom đạn, thiên tai và sự phá hoại của kẻ thù. Các tài liệu lịch sử ghi lại, hơn 90% cử tri đã tham gia bầu cử, trong đó có rất nhiều phụ nữ, trí thức, công nhân, nông dân, chức sắc tôn giáo, người dân tộc thiểu số - những lực lượng xã hội lần đầu tiên có cơ hội bình đẳng thực hiện quyền công dân của mình. Đây cũng là một trong những cuộc bầu cử sớm nhất ở châu Á khẳng định rõ nguyên tắc phổ thông đầu phiếu, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín.
Từ dấu mốc 6/1/1946, cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam đã đánh dấu một mốc son chói lọi sau thành công của Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Trong 14 năm hoạt động (1946 - 1960), Quốc hội khóa I đã tổ chức 12 kỳ họp, thông qua bản Hiến pháp 1946 và Hiến pháp 1959, cùng 16 đạo luật và 50 nghị quyết quan trọng.
Các khóa Quốc hội từ khóa II đến khóa V đã thông qua nhiều đạo luật, nghị quyết quan trọng về kinh tế, đối ngoại và tổ chức hành chính, đảm bảo sức mạnh để đánh thắng cuộc chiến tranh, góp phần vào thắng lợi của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
Đặc biệt, Quốc hội khóa VI (1976 - 1981) là Quốc hội của nước Việt Nam thống nhất, đã quyết định đổi tên nước là Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa (CHXHCN) Việt Nam, quy định Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca, đổi tên thành phố Sài Gòn - Gia Định là Thành phố Hồ Chí Minh, quy định Thủ đô của nước Việt Nam thống nhất là Hà Nội. Tại Kỳ họp thứ 7 (tháng 12.1980), Quốc hội khóa VI đã thông qua bản Hiến pháp mới của nước CHXHCN Việt Nam - Hiến pháp 1980.
Quốc hội khóa VII (1981 - 1987) và Quốc hội khóa VIII (1987 - 1992) đã thông qua 2 bộ luật, 35 đạo luật, 35 nghị quyết và Hội đồng Nhà nước ban hành 54 pháp lệnh. Đặc biệt, Quốc hội khóa VIII là Quốc hội của giai đoạn đầu sự nghiệp đổi mới toàn diện đất nước. Tại Kỳ họp thứ 11 (năm 1992), Quốc hội đã thông qua bản Hiến pháp 1992.
Giai đoạn tiếp theo, Quốc hội khóa IX đến khóa XIV tiếp tục có nhiều đổi mới mạnh mẽ trong công tác lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng, thông qua nhiều đạo luật quan trọng, tạo nền tảng cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Đặc biệt, Quốc hội khóa XV (2021 - 2026) đã được bầu với tỉ lệ cử tri tham gia bỏ phiếu cao nhất từ trước đến nay (99,6%). Công tác lập pháp được triển khai với tinh thần “lập pháp chủ động”, đạt được nhiều kết quả quan trọng, tập trung sửa đổi các luật liên quan nhằm phục vụ việc tinh gọn bộ máy hệ thống chính trị. Tại Kỳ họp thứ 9 (ngày 16.6.2025), Quốc hội khóa XV đã thông qua việc sửa đổi, bổ sung Hiến pháp năm 2013.
Từ cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên, qua các thời kỳ đến nay, Quốc hội đã ngày càng chuyên nghiệp, hiện đại. Nghị trường hôm nay là nơi hội tụ tiếng nói cử tri, phản ánh hơi thở cuộc sống và kỳ vọng của nhân dân trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam Xã hội Chủ nghĩa.
Từ đại thắng lợi của cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên đầy gian khó, chúng ta có thể rút ra một số bài học đáng trân trọng
Một là, cuộc Tổng tuyển cử lập ra Quốc hội đầu tiên vừa là thành quả to lớn, vừa là yêu cầu cấp bách của việc xây dựng và hoàn thiện một Nhà nước cách mạng. Quốc hội ra đời trong khói lửa đấu tranh gian khổ của toàn dân tộc với ý chí bảo vệ Tổ quốc, thống nhất đất nước và đại đoàn kết toàn dân là một thành công, một thắng lợi vĩ đại, do đó và vì thế nó có ý nghĩa là một Quốc hội lập quốc (lập nên một Nhà nước Công - Nông đầu tiên ở Đông Nam châu Á).
Hai là, cuộc Tổng tuyển cử diễn ra trong thời khắc nhân dân ta vừa thoát khỏi kiếp nô lệ của cả nghìn năm phong kiến và gần trăm năm thuộc địa, thực dân Pháp lại đang gây chiến, hòng cướp nước ta, đô hộ dân ta một lần nữa. Trong điều kiện ấy mà Đảng ta, Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn hạ quyết tâm Tổng tuyển cử và Tổng tuyển cử đã thắng lợi to lớn, vang dội - một sự kiện hiếm có trong lịch sử cách mạng thế giới. Điều này khẳng định rằng, Đảng với dân là một (ý Đảng, lòng Dân). Đảng ta đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh hoàn toàn tin tưởng vào ý chí, nguyện vọng độc lập dân tộc và sự đồng lòng nhất trí của toàn dân tộc ta; đồng thời nhân dân cũng tuyệt đối tin tưởng vào sự chèo lái, lãnh đạo tài trí của Đảng và Bác kính yêu, đặc biệt là trong những lúc tình thế hiểm nghèo, “ngàn cân treo sợi tóc” như bối cảnh của cuộc Tổng tuyển cử.
Những đại biểu do dân bầu ra, tuyệt đại bộ phận đã xứng đáng với sự tín nhiệm của cử tri, đã rất mẫn cán trong công tác và chiến đấu vô cùng dũng cảm. Một số đại biểu đã hy sinh anh dũng trước họng súng quân Pháp như: Lý Chính Thắng, đại biểu Sài Gòn - Chợ Lớn; Thái Văn Lung, đại biểu Gia Định; Nguyễn Văn Luyện, đại biểu Hà Nội; Nguyễn Văn Tố, đại biểu Nam Định (Trưởng ban đầu tiên của Ban Thường trực Quốc hội, nay là Ủy ban Thường vụ Quốc hội); Lê Thế Hiếu, đại biểu Quảng Trị; Trần Kim Xuyến, đại biểu Bắc Giang; Nguyễn Văn Triết, đại biểu Thủ Dầu Một; Huỳnh Bá Nhung, đại biểu Rạch Giá; Siểng, dân tộc Khơme, đại biểu Biên Hòa...
Ba là, Quốc hội đầu tiên là Quốc hội độc lập dân tộc, Quốc hội thống nhất đất nước và là Quốc hội đoàn kết toàn dân. Quốc hội đã bao hàm khá đầy đủ các đại biểu cả ba miền Bắc - Trung - Nam, đại diện cho hầu hết các thế hệ những người Việt Nam yêu nước từ già tới trẻ, các giai tầng xã hội, nam, nữ, công nhân, nông dân, nhân sĩ, trí thức, các doanh nhân, các nhà hoạt động văn hóa, văn nghệ, các tôn giáo (Thiên chúa giáo, Phật giáo, Cao đài...), các dân tộc (Mường, Tày, Nùng, Thái, Mèo, Ba na, Cơ tu, Ra đê, Ê đê, Gia rai, Khơ me, Hán...). Quốc hội còn bao gồm những người không đảng phái và những người của các đảng phái chính trị, xã hội khác nhau, những người vốn là quan lại của chế độ cũ... Bài học đại đoàn kết có thể coi là bài học cơ bản, xuyên suốt từ khi Đảng ta ra đời, được phát huy cao độ trong Tổng tuyển cử, được nhân rộng cho đến bây giờ và chắc chắn còn mãi mai sau.
Bốn là, cuộc Tổng tuyển cử thắng lợi là một mốc son đánh dấu sự trưởng thành vượt bậc của cách mạng Việt Nam nói chung, của công tác tổ chức và cán bộ nói riêng. Điều đó đã mở ra một thời kỳ mới của đất nước ta - một thời kỳ có Quốc hội, có Chính phủ thống nhất, có một bản Hiến pháp tiến bộ và có cả một hệ thống chính quyền từ Trung ương đến địa phương, có đầy đủ cơ sở pháp lý đại diện cho nhân dân Việt Nam về đối nội cũng như đối ngoại. Nhà nước được quốc dân giao phó những nhiệm vụ cực kỳ nặng nề là điều hành đất nước, kháng chiến, kiến quốc và bang giao trên trường quốc tế.
Năm là, cũng như bài học đại đoàn kết, sự lãnh đạo vững chắc của Đảng là bài học thực tế có tính nguyên tắc và vĩnh cửu. Đảng đã dựa hẳn vào dân, bắt rễ sâu trong lòng dân tộc, do đó đã đáp ứng được khát vọng độc lập dân tộc, tự do, dân chủ của nhân dân. Với lãnh tụ kiệt xuất Hồ Chí Minh và thông qua Mặt trận Việt Minh, một tổ chức rộng lớn do chính Đảng tổ chức và lãnh đạo, do đó Đảng vẫn giữ vững và phất cao ngọn cờ lãnh đạo toàn dân vượt qua mọi khó khăn, không quản ngại hy sinh gian khổ, thực hiện Tổng tuyển cử thành công.
Kỷ niệm 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam (06/01/1946 - 06/01/2026) là dịp để toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta ôn lại lịch sử hình thành và phát triển; khẳng định những thành tựu to lớn mà Quốc hội nước ta đã đạt được trong 80 năm qua. Kế thừa và phát huy truyền thống hào hùng của dân tộc; bài học kinh nghiệm; dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo sâu sát, toàn diện, kịp thời của Đảng, sự phối hợp chặt chẽ của các cơ quan trong hệ thống chính trị, sự hợp tác và giúp đỡ của bạn bè quốc tế, sự ủng hộ và giám sát của Nhân dân, Quốc hội nước ta sẽ tiếp tục làm tốt vai trò, chức năng là cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, phấn đấu vì mục tiêu: Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.
