Tìm giải pháp cho bài toán kinh tế báo chí Việt Nam

HẠ THI
Chia sẻ

(PNTĐ) - Ngày 14/6/2024, Bộ Thông tin và Truyền thông phối hợp với Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) tổ chức Hội thảo “Kinh tế báo chí truyền thông Việt Nam trong bối cảnh phát triển kinh tế số”. Đây là sự kiện nằm trong chuỗi hoạt động thường niên mang tên “Diễn đàn báo chí tháng Sáu” với 3 phiên họp, thảo luận bàn về những thành công, hạn chế, những vấn đề bất cập trong kinh tế báo chí tại Việt Nam hiện nay.

Dự và phát biểu, trao đổi, thảo luận tại Hội thảo có lãnh đạo, các đại biểu đến từ Hội Nhà báo Việt Nam, Bộ Thông tin và Truyền thông, Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội, các cơ quan của Ban Tuyên giáo TW, Văn phòng Quốc hội, Bộ Tư pháp, Bộ Ngoại giao, Bộ Tài chính.

Các đại biểu, chuyên gia đến từ nhiều cơ quan quản lý Nhà nước có liên quan trực tiếp tới hoạt động báo chí truyền thông. Lãnh đạo của các cơ quan báo chí truyền thông trung ương và địa phương toàn quốc.

Tìm giải pháp cho bài toán kinh tế báo chí Việt Nam  - ảnh 1
Hội thảo quốc tế có chủ đề: “Kinh tế báo chí truyền thông Việt Nam trong bối cảnh phát triển kinh tế số”.

Nam giải bài toán kinh tế báo chí trong bối cảnh nguồn thu sụt giảm

“Diễn đàn báo chí tháng Sáu” lần thứ ba (năm 2024) với Hội thảo quốc tế có chủ đề: “Kinh tế báo chí truyền thông Việt Nam trong bối cảnh phát triển kinh tế số” được tổ chức trong 1 ngày làm việc, với 3 phiên họp, thảo luận (1 phiên toàn thể, 2 phiên thảo luận chuyên đề).

Phiên toàn thể sẽ nhận diện bức tranh kinh tế báo chí báo chí Việt Nam. Phiên thảo luận chuyên đề bàn về vấn đề đổi mới cơ chế quản lý để phát triển kinh tế báo chí truyền thông số và bài toán kinh tế báo chí truyền thông Việt Nam, những gợi mở và kết nối ý tưởng.

Tại hội thảo, các đại biểu, chuyên gia, diễn giả đã tham luận, trao đổi nhằm làm rõ: Những thành công, hạn chế, những vấn đề bất cập trong kinh tế báo chí tại Việt Nam. Những mô hình, ý tưởng, cơ chế phát triển kinh tế báo chí, đúc kết từ những bài học kinh nghiệm quốc tế và những bước tiến mới tại Việt Nam. Phân tích về những dự báo, vấn đề cần quan tâm chú trọng trong hoạt động kinh tế báo chí truyền thông trong bối cảnh phát triển kinh tế số trong thời gian tới.

Tìm giải pháp cho bài toán kinh tế báo chí Việt Nam  - ảnh 2
Các đại biểu, chuyên gia, diễn giả tham dự hội thảo chụp ảnh lưu niệm.

Sự đồng hành của hệ thống cơ sở đào tạo báo chí truyền thông trong lĩnh vực kinh tế báo chí nói riêng cũng như trong sự phát triển bền vững lâu dài của báo chí Việt Nam.

Hội thảo đã nhận được hơn 50 tham luận của các học giả hàng đầu về kinh tế và báo chí, truyền thông đến từ Việt Nam và nhiều nước trên thế giới như Đức, Áo, Trung Quốc, Thái Lan, Malaixia…, chuyên gia đến từ các tập đoàn Google, Viettel, VieOn, Le Bross…

Các tham luận và ý kiến cũng đã tiếp cận phong phú theo nhiều góc độ, nhiều chiều cạnh về vấn đề kinh tế báo chí truyền thông trong bối cảnh kinh tế số.

"Sự khác biệt về môi trường chính trị - xã hội khiến chúng ta không thể “bê” nguyên xi các lý thuyết của thế giới để áp dụng vào việc điều hành, tổ chức, quản lý hoạt động kinh tế báo chí ở Việt Nam.

Trong quá trình chuyển đổi số, bên cạnh việc hỗ trợ cho các cơ quan báo chí, Chính phủ cần nghiên cứu tổng thể về kinh tế báo chí trong bối cảnh truyền thông số, đồng thời, xây dựng các nền tảng số Việt Nam, để Việt Nam không bị lệ thuộc hoàn toàn vào các nền tảng số sẵn có của nước ngoài".

PGS.TS. Đặng Thị Thu Hương, Phó Hiệu trưởng trường Đại học KHXH&NV (ĐHQG Hà Nội)

PGS.TS Bùi Chí Trung, Phó Viện trưởng Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông cho biết: Vấn đề kinh tế báo chí - truyền thông Việt Nam chưa bao giờ nóng bỏng, phức tạp và nan giải như những năm gần đây. Cả giới báo chí cùng các nhà thiết kế chính sách đã bàn luận về nhiều định hướng, mô hình và phương thức tháo gỡ. Tuy nhiên, bài toán khó dường như vẫn chưa có lời giải đáp thoả đáng. Những kết quả đạt được mới chỉ tiến đến một vài khía cạnh của cơ chế chính sách, những ý kiến đề xuất dường như mới tóm lược một số mô hình tham khảo bên ngoài. Chúng ta vẫn chưa thực sự thẳng thắn đề cập đến bản chất, thậm chí còn đang né tránh những nút thắt cơ bản kìm hãm sự phát triển kinh tế báo chí - truyền thông. Nút thắt đó mang tính nguyên lý, như một “vòng kim cô” cần được “niệm chú” nới bỏ.

 

Tìm giải pháp cho bài toán kinh tế báo chí Việt Nam  - ảnh 3
PGS.TS Bùi Chí Trung, Phó Viện trưởng Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông cho biết: Vấn đề kinh tế báo chí - truyền thông Việt Nam chưa bao giờ nóng bỏng, phức tạp và nan giải như những năm gần đây. 

Theo PGS.TS Bùi Chí Trung có 5 điểm “nghẽn” kìm hãm sự phát triển của kinh tế báo chí - truyền thông Việt Nam. Đó là: Điểm nghẽn trong nhận thức; Điểm nghẽn giữa mục tiêu phát triển kinh tế báo chí với các nguyên tắc hoạt động báo chí - truyền thông; Điểm nghẽn giữa bùng nổ kỹ thuật và công nghệ, giữa nhu cầu hưởng thụ của công chúng với khả năng đáp ứng thực tế của hệ thống báo chí - truyền thông; Điểm nghẽn trong việc hài hòa mối quan hệ lợi ích, tạo động lực cho sự phát triển nền báo chí - truyền thông đặc thù Việt Nam; Điểm nghẽn trong xây dựng cấu trúc hệ thống tổng thể của nền kinh tế báo chí - truyền thông và thể chế quản lý báo chí - truyền thông đáp ứng yêu cầu mới.

Có nhiều ý kiến cho rằng, tác phẩm báo chí là một loại hàng hóa đặc biệt, không chỉ theo quy luật cung - cầu như các hàng hóa khác mà nội dung lại phục vụ cho công tác tư tưởng, cung cấp thông tin chính sách, tuyên truyền. Vì thế, cần thúc đẩy hơn nữa sự hỗ trợ của Nhà nước, trong đó có chính sách thuế và các cơ chế ưu đãi bám sát với thực tiễn thị trường, để cơ quan báo chí có thể tập trung tốt nhất việc thực hiện nhiệm vụ chính trị của mình.

Hiện còn điểm vênh trong quan điểm, nhận thức của cơ quan chủ quản, cho bộ máy báo chí “tự chủ” hay “tự bơi”, phó mặc cho cơ quan báo chí tự trang trải, vật lộn với thị trường trong khi vẫn phải thực hiện nhiệm vụ là cơ quan ngôn luận của cơ quan, tổ chức của mình. Nhiều cơ quan chủ quản thiếu quan tâm, để cho cơ quan báo chí tự chủ, tự “bơi”, chưa quan tâm đúng mức đến việc chăm sóc, bồi dưỡng cho nguồn cán bộ, nhân viên.

Tìm giải pháp cho bài toán kinh tế báo chí Việt Nam  - ảnh 4
PGS.TS. Đặng Thị Thu Hương, Phó Hiệu trưởng trường Đại học KHXH&NV (ĐHQG Hà Nội) cho rằng Chính phủ cần nghiên cứu tổng thể về kinh tế báo chí trong bối cảnh truyền thông số.

Thêm vào đó, thông tin chính thống, thông tin có bản quyền từ các cơ quan báo chí chưa được đánh giá đúng giá trị, việc đánh giá đó cuối cùng phải quy ra hiệu quả kinh doanh và hiệu quả thông tin tuyên truyền đến với xã hội. Để báo chí vừa làm tốt chức năng tuyên truyền, lại vừa thực hiện được chức năng kinh tế của mình, rất cần thúc đẩy các quy định mới về các sản phẩm báo chí đặt hàng. Cần quy định rõ hơn nội dung nào được coi là hàng hóa và đâu là sản phẩm tuyên truyền, cần phân định rạch ròi ranh giới giữa tuyên truyền và làm kinh tế, tạo hành lang pháp lý cho các cơ quan báo chí hoạt động.

Nguồn chi cho báo chí từ ngân sách Nhà nước còn thấp

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Thông tin và Truyền thông Nguyễn Huy Dũng cho biết, lâu nay, kinh tế báo in, báo điện tử hay phát thanh, truyền hình đều dựa khá nhiều vào nguồn thu quảng cáo. Có lúc, doanh thu từ quảng cáo luôn chiếm hơn 60%, thậm chí, đối với một số cơ quan báo chí là hơn 90%.

Tìm giải pháp cho bài toán kinh tế báo chí Việt Nam  - ảnh 5
Theo Thứ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông Nguyễn Huy Dũng, nếu không có sự hỗ trợ đắc lực của kinh tế, không thể có một cơ quan báo chí mạnh được.

"Tuy nhiên, hiện nay các cơ quan báo chí đang phải đối mặt với nguy cơ sụt giảm doanh thu mạnh mẽ, trong bối cảnh các nền tảng mạng xã hội đã lấy đi khoảng 70% doanh thu của báo chí chính thống. Ngoài ra, hiện tại các cơ quan báo chí đang gặp phải một số khó khăn, vướng mắc trong các quy định về cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập. Bên cạnh đó là cơ chế giao nhiệm vụ, đặt hàng hoặc đấu thầu sản xuất cung cấp dịch vụ công sử dụng ngân sách Nhà nước"- Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng cho hay.

Thứ trưởng Thông tin và Truyền thông Nguyễn Huy Dũng cũng cho biết hiện nay, hằng năm chi thường xuyên cho báo chí là dưới 0,5% tổng chi thường xuyên của ngân sách Nhà nước. Chi cho đầu tư báo chí cũng thấp chỉ chiếm khoảng 0,25% tổng chi đầu tư của ngân sách Nhà nước. Đặc biệt, một số cơ quan báo chí lớn lại không có hoặc có rất ít hỗ trợ hay đặt hàng từ ngân sách.

Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng cho rằng: Trong lĩnh vực báo chí, kinh tế góp phần tạo nên sự phát triển lành mạnh của nền báo chí cách mạng Việt Nam. Nếu không có sự hỗ trợ đắc lực của kinh tế, không thể có một cơ quan báo chí mạnh được.

Báo cáo tại Hội nghị Báo chí toàn quốc năm 2023 cho biết, tính đến hết năm 2023, đối với báo, tạp chí: tỷ lệ tự bảo đảm chi thường xuyên chiếm 39%, tự bảo đảm một phần chi thường xuyên chiếm 36%, ngân sách Nhà nước bảo đảm chi thường xuyên chiếm 25%; đối với phát thanh, truyền hình: tỷ lệ bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư chiếm 6,94%, tự bảo đảm chi thường xuyên chiếm 26,39%, tự bảo đảm một phần chi thường xuyên chiếm 66,67%.

Doanh thu của các báo, tạp chí 9 tháng đầu năm 2023 đã giảm 9,4% so với cùng kỳ năm 2022. Còn tổng nguồn thu năm 2023 của các Đài Phát thanh truyền hình giảm 23% so với năm 2022. Hầu hết các đài đều không khai thác được hết thời lượng quảng cáo/ngày trên kênh chương trình theo quy định cho phép của Luật Quảng cáo (10% tổng thời lượng phát sóng/ngày; 5% tổng thời lượng phát sóng đối với kênh truyền hình trả tiền). Có đài, thời lượng quảng cáo trên kênh chỉ đạt vài phút/ngày.

Cần đa dạng hóa nguồn thu báo chí truyền thông

Tại hội thảo, trong phần tham luận, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng biên tập Báo Nhân dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, ông Lê Quốc Minh đã đưa ra bức tranh kinh tế báo chí truyền thông hiện nay trên thế giới. Hiện nay, báo chí toàn cầu đang đối mặt với nhiều thách thức, như việc các ấn phẩm in giảm cả về số lượng lẫn doanh thu. Trong khi đó, các ấn phẩm số gia tăng nhưng không đáng kể.

Tìm giải pháp cho bài toán kinh tế báo chí Việt Nam  - ảnh 6
Bàn đến giải pháp, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng biên tập Báo Nhân dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, ông Lê Quốc Minh đưa ra một số xu hướng các cơ quan báo chí lớn trên thế giới đang thực hiện đa dạng hóa nguồn thu để các cơ quan báo chí Việt Nam nghiên cứu và tham khảo.

Theo nhà báo Lê Quốc Minh, điều quan trọng là phần tăng của ấn phẩm số không thể bù đắp cho phần mất đi của báo in. Về quảng cáo, dù thị trường quảng cáo toàn cầu trong những năm gần đây tăng nhưng với báo chí thì lại giảm đi. Trong giai đoạn 2019-2024, doanh thu ấn phẩm số giảm từ 35,1 tỷ USD xuống còn hơn 21 tỷ USD. Trong khi đó, doanh thu ấn phẩm số tăng không đáng kể, từ 10,6 tỷ USD lên 11,9 tỷ USD.

"Trước thực tế này, các cơ quan báo chí trên thế giới đã quan tâm tới việc đa dạng hóa nguồn thu, trong đó tập trung vào các giải pháp như tổ chức sự kiện, thu hút tài trợ, hợp tác với mạng xã hội cũng như các nền tảng công nghệ-trí tuệ nhân tạo..." - nhà báo Lê Quốc Minh nhấn mạnh.

Bàn đến giải pháp, ông Lê Quốc Minh đưa ra một số xu hướng các cơ quan báo chí lớn trên thế giới đang thực hiện đa dạng hóa nguồn thu để các cơ quan báo chí Việt Nam nghiên cứu và tham khảo. Đó là tạo nguồn thu từ quảng cáo truyền thống; thực hiện tường thu phí; làm truyền thông; tổ chức sự kiện; thương mại điện tử; cấp phép thương hiệu; cung cấp các dịch vụ công nghệ thông tin; tổ chức nghiên cứu...

 

 

Ý kiến bạn đọc

Tin cùng chuyên mục

Vĩnh biệt “người anh cả” thân thương của tổ chức Hội

Vĩnh biệt “người anh cả” thân thương của tổ chức Hội

(PNTĐ) - Những ngày qua, nhớ thương Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, các cán bộ, hội viên phụ nữ Thủ đô càng thêm tự hào vì mảnh đất Thăng Long-Hà Nội ngàn năm văn hiến đã sinh ra một người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, một cán bộ lãnh đạo kiên trung của Đảng với đầy đủ cốt cách của người Hà Nội thanh lịch, văn minh, “một đời thanh bạch chẳng vàng son”.
Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng với sự nghiệp phát triển văn hóa Việt Nam

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng với sự nghiệp phát triển văn hóa Việt Nam

(PNTĐ) - Đối với Việt Nam, một đất nước với bề dày lịch sử và văn hóa phong phú, vai trò của các nhà lãnh đạo trong việc giữ gìn và phát triển những giá trị này là vô cùng cần thiết. Trong suốt cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của mình, Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng luôn đặc biệt quan tâm và dành nhiều tâm huyết cho sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn hóa dân tộc.
Đội ngũ cán bộ Mặt trận và nhân dân Thủ đô luôn bày tỏ sự kính trọng và tình cảm trân quý nhất dành cho Tổng Bí thư

Đội ngũ cán bộ Mặt trận và nhân dân Thủ đô luôn bày tỏ sự kính trọng và tình cảm trân quý nhất dành cho Tổng Bí thư

(PNTĐ) - Sinh thời, trên cương vị Tổng Bí thư, đồng chí Nguyễn Phú Trọng luôn dành sự quan tâm đặc biệt đến việc vận động nhân dân tăng cường củng cố, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, qua đó góp phần hoàn thành tốt các nhiệm vụ chính trị - kinh tế, văn hóa - xã hội của địa phương.