Hệ lụy tàn khốc từ bóng cười: Khi ảo giác dẫn lối đến xe lăn
(PNTĐ) - Không chỉ gây nghiện, bóng cười (khí N2O) đang trực tiếp tàn phá hệ thần kinh và tâm thần của một bộ phận lớn giới trẻ. Những bệnh nhân nhập viện trong tình trạng thoái hóa tủy sống, yếu liệt phải ngồi xe lăn hay loạn thần dai dẳng là minh chứng rõ nhất cho độc tính của loại khí này. Dưới đây là những cảnh báo và phân tích chuyên môn từ các bác sĩ Viện Sức khỏe tâm thần – Bệnh viện Bạch Mai.
Thực tế điều trị tại Viện Sức khỏe tâm thần ghi nhận sự gia tăng đáng báo động của các ca bệnh trẻ tuổi, trong đó có những trường hợp lạm dụng khí N2O ngay từ khi còn là học sinh cấp 2. Điển hình là trường hợp một nữ sinh viên tại Hà Nội nhập viện trong tình trạng lệ thuộc nặng nề vào chất.
Qua khai thác bệnh sử, bệnh nhân bắt đầu "làm quen" với bóng cười từ năm lớp 8 trong những buổi liên hoan bạn bè. Ở độ tuổi mà nhận thức về độc chất còn mơ hồ, nữ sinh này coi đây là một hình thức giải trí thời thượng.
Sự nguy hiểm nằm ở chỗ nồng độ và tần suất sử dụng tăng dần theo tỷ lệ thuận với sự dung nạp của cơ thể. Từ những quả bóng lẻ tại quán bar, bệnh nhân chuyển sang mua các bình khí lớn (hay còn gọi là "khí thiên hà") để sử dụng một mình trong phòng kín. Có thời điểm, chỉ trong 1-2 ngày, nữ sinh này hít hết một bình khí loại lớn.
Sau 7 năm chìm đắm trong ảo giác, hệ quả là một hồ sơ bệnh lý dày đặc các triệu chứng: Tê bì tứ chi, mất ngủ kéo dài và rối loạn tâm thần nặng nề. Thậm chí, ngay cả khi gia đình đưa đi cấp cứu, bệnh nhân vẫn không thể rời bỏ bình khí, phản ánh tình trạng nghiện tâm thần cực kỳ nghiêm trọng.
Một trường hợp khác là nam thanh niên 22 tuổi, nhập viện vì liệt hai chi dưới và không thể tự đứng vững. Theo lời kể, bệnh nhân có thói quen "đốt" 30-40 quả bóng cười mỗi lần tụ tập. Đợt này, bên cạnh các dấu hiệu tổn thương vận động rõ rệt, bệnh nhân còn rơi vào trạng thái loạn thần cấp tính với các triệu chứng hoang tưởng: Luôn cảm thấy có người theo dõi, nghi ngờ bị hãm hại và mất kiểm soát cảm xúc.
Đây là hệ lụy điển hình của việc tế bào não bị bỏ đói oxy kéo dài và hệ thần kinh bị tấn công bởi độc chất, khiến một thanh niên khỏe mạnh bỗng chốc trở thành bệnh nhân tâm thần.
Hành động trước khi quá muộn
Theo PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe tâm thần, độc tính của khí N2O tấn công trực diện vào bao Myelin – lớp vỏ cách điện của sợi thần kinh. Khi hít khí cười trường diễn, quá trình bất hoạt Vitamin B12 sẽ diễn ra, dẫn tới sự sụp đổ của hệ thống dẫn truyền thần kinh.
Hệ quả là bệnh nhân đối mặt với tình trạng thoái hóa sợi trục thần kinh, thoái hóa tủy sống cổ (biểu hiện qua dấu hiệu chữ V ngược trên phim chụp MRI thắt lưng hoặc tăng tín hiệu T2 tại cột sống cổ). Những tổn thương này gây ra sự mất kết nối giữa não bộ và cơ bắp, khiến người trẻ vốn đang khỏe mạnh bỗng chốc tê liệt, mất khả năng vận động tự chủ.
Về mặt lâm sàng, các bác sĩ nhấn mạnh rằng "thời gian vàng" trong điều trị ngộ độc N2O là yếu tố sống còn. Phác đồ điều trị đòi hỏi sự can thiệp đa chuyên khoa: từ việc tiêm bổ sung Vitamin B12 liều cao để tái tạo bao Myelin, dùng thuốc thải độc, đến trị liệu tâm lý chuyên sâu để cắt cơn nghiện. Tuy nhiên, nếu bệnh nhân nhập viện muộn khi tủy sống đã bị thoái hóa nặng, khả năng hồi phục hoàn toàn là rất thấp.
Bên cạnh đó, khí cười còn gây ra các bệnh lý huyết học nghiêm trọng như thiếu máu ác tính, mất bạch cầu hạt, làm suy giảm hệ miễn dịch và gây tổn thương phổi không hồi phục.Trước thực trạng bóng cười vẫn thâm nhập học đường dưới nhiều hình thức bắt mắt, giới chuyên môn khuyến cáo gia đình cần giám sát chặt chẽ các biểu hiện bất thường.
Khi xuất hiện dấu hiệu tê châm chích đầu ngón tay, chân, đi lại loạng choạng hoặc có các triệu chứng loạn thần như ảo thanh, hoang tưởng, cần đưa bệnh nhân đến ngay các cơ sở chuyên khoa để xét nghiệm nồng độ axit metylmalonic và điều trị kịp thời. Tuyệt đối không tự ý bổ sung vitamin hay điều trị tại gia, tránh làm lỡ cơ hội phục hồi duy nhất.
Về phương diện pháp luật, cần lưu ý rằng khí N2O hiện được quản lý nghiêm ngặt dưới danh mục hóa chất hạn chế sản xuất, kinh doanh. Mọi hành vi chiết nạp, bán lẻ bóng cười sai mục đích y tế đều là vi phạm pháp luật và sẽ bị xử phạt nghiêm khắc. Sự thức tỉnh của cộng đồng và sự thượng tôn pháp luật là rào chắn cuối cùng để ngăn chặn nụ cười ảo giác biến thành nỗi đau thật, bảo vệ thế hệ trẻ trước nguy cơ tàn phế vĩnh viễn cả về thể chất lẫn tâm thần.
