Báo động 50% người mắc HIV/AIDS ở nhóm thanh thiếu niên

Bác sĩ thăm khám và tư vấn cho bệnh nhân nhiễm HIV. Nguồn: Int

Năm 2023, phát hiện mới nhiễm HIV tăng trên 13.000 trường hợp

Theo GS.TS Nguyễn Văn Thuấn - Thứ trưởng Bộ Y tế: Thời gian qua, Bộ Y tế đã cùng các bộ, ngành và địa phương trên cả nước triển khai mạnh mẽ, đồng bộ các hoạt động phòng, chống HIV/AIDS theo hướng tiếp cận toàn diện; cung cấp dịch vụ từ dự phòng, xét nghiệm đến chăm sóc, hỗ trợ và điều trị HIV/AIDS.

Độ bao phủ các dịch vụ phòng, chống HIV/AIDS liên tục được mở rộng và cải thiện về chất lượng. Nhờ đó đã cứu được gần 1 triệu người không bị nhiễm HIV, hơn 200.000 người không bị tử vong liên quan đến HIV/AIDS. Không chỉ năng động, sáng tạo trong tổ chức thực hiện, Việt Nam còn có sự cam kết chính trị rất mạnh mẽ, kịp thời từ lãnh đạo các cấp. 

Tuy nhiên, theo đánh giá của Bộ Y tế, sau một thời gian dài từng bước khống chế, kiểm soát được đại dịch HIV/AIDS, những năm gần đây dịch lại có dấu hiệu gia tăng ở nước ta. Dự báo năm 2023, phát hiện mới nhiễm HIV tăng trên 13.000 trường hợp; trong đó nhóm trẻ tuổi chiếm tỷ lệ cao. Thống kê năm 2022 cho thấy, có tới 50% số trường hợp nhiễm HIV được phát hiện ở nhóm tuổi thanh thiếu niên từ 15-29. 

Đáng nói, số liệu báo cáo của chương trình phòng, chống HIV của Việt Nam trong những năm gần đây còn chỉ ra: Nam quan hệ tình dục đồng giới và người chuyển giới nữ là những nhóm đối tượng nhiễm HIV chủ yếu hiện nay. Lây truyền HIV qua đường tình dục chiếm hơn 80% tổng số ca nhiễm HIV mới được phát hiện trong năm 2021-2023. Trong đó nhóm vợ, bạn tình của nam giới sống với HIV và nam giới có hành vi nguy cơ cao lây nhiễm HIV chiếm một tỷ trọng không nhỏ. 

PGS.TS Phan Thị Thu Hương - Cục trưởng Cục Phòng, chống HIV/AIDS (Bộ Y tế) nhận định: HIV/AIDS không chỉ là một vấn đề y tế toàn cầu, mà còn là một vấn đề xã hội và nhân đạo. Trên khắp thế giới, phụ nữ vẫn là nhóm dễ bị tổn thương nhiều nhất bởi dịch HIV/AIDS. Họ phải đối mặt với nhiều khó khăn, rào cản trong tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe và hỗ trợ tương xứng; đồng thời chịu nhiều áp lực xã hội, kinh tế và gia đình, gây ra những tác động tiêu cực đến cuộc sống của họ. 

Cùng với đó, chương trình dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con cũng gặp nhiều thách thức. Độ bao phủ của các dịch vụ phòng chống HIV/AIDS hiện chưa đáp ứng được các mục tiêu mà kỳ vọng. Độ bao phủ điều trị HIV cho phụ nữ mang thai nhiễm HIV bị giảm sút kể từ năm 2020. Phụ nữ trẻ, đặc biệt là phụ nữ thuộc các nhóm có hành vi nguy cơ cao lây nhiễm HIV tiếp tục chịu ảnh hưởng nhiều hơn do thiếu kiến thức và hiểu biết về HIV: Chưa đến 50% phụ nữ trong độ tuổi 15-49 có hiểu biết đúng và toàn diện về dự phòng lây nhiễm HIV. Tỷ lệ này trong nhóm phụ nữ ở độ tuổi 15-24 còn thấp hơn nhiều. Gần 1/4 phụ nữ chuyển giới cho biết họ có trải nghiệm bị kỳ thị trong cộng đồng vì liên quan đến tình trạng nhiễm HIV.

Những thách thức này đòi hỏi cả hệ thống chính trị phải quyết tâm, cùng hành động để vượt qua; tiến tới chấm dứt dịch bệnh HIV/AIDS tại Việt Nam.
Hướng tới cung cấp gói dịch vụ toàn diện về điều trị HIV/AIDS
Với quyết tâm hướng đến chấm dứt bệnh HIV/AIDS và phương châm “lấy người bệnh là trung tâm”, trong thời gian tới công tác điều trị HIV/AIDS của Việt Nam được định hướng theo hướng cung cấp gói dịch vụ toàn diện về điều trị HIV/AIDS. 

ThS.BS Võ Hải Sơn - Phó Cục trưởng Cục Phòng, chống HIV/AIDS (Bộ Y tế) thông tin: Gói dịch vụ toàn diện về điều trị HIV/AIDS sẽ kết nối điều trị thuốc ARV sớm cho người mới phát hiện nhiễm HIV; từ đó, giúp họ đạt ức chế virus và phục hồi miễn dịch sớm, giảm nguy cơ tử vong, hạn chế lây nhiễm bệnh ra cộng đồng.

Gói dịch vụ cũng cung cấp, đáp ứng đầy đủ nhu cầu khám chữa cho người bệnh HIV qua bảo hiểm y tế gồm: Xét nghiệm CD4, xét nghiệm tải lượng HIV, cấp thuốc ARV 90 ngày sử dụng; điều trị các nhiễm trùng cơ hội nặng ở người nhiễm HIV giúp họ sớm phục hồi miễn dịch và giảm tỷ lệ tử vong do AIDS; quản lý, điều trị lao tiềm ẩn, các bệnh đồng nhiễm trên người bệnh HIV (lao, viêm gan B, C các bệnh lây qua đường tình dục).

Đồng thời tăng cường công tác điều trị dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con thông qua thực hiện xét nghiệm HIV cho phụ nữ mang thai. Trên cơ sở phát hiện sớm phụ nữ mang thai nhiễm HIV, cơ quan, đơn vị chức năng sẽ có sự chăm sóc, đưa họ vào điều trị HIV và quản lý; điều trị dự phòng cho trẻ sinh ra từ bà mẹ nhiễm hoặc nghi ngờ nhiễm HIV; quản lý, chăm sóc vị thành niên nhiễm HIV về tư vấn bộc lộ, tuân thủ điều trị, sức khỏe sinh sản, tình dục an toàn bao gồm sức khỏe tâm thần cho nhóm tuổi này.

Gói dịch vụ toàn diện về điều trị HIV/AIDS còn mở rộng điều trị dự phòng sau phơi nhiễm HIV cho mọi đối tượng bị phơi nhiễm với HIV; điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV bằng thuốc ARV (PrEP) cho quần thể có nguy cơ cao nhiễm HIV và thực hiện sàng lọc, quản lý và điều trị một số bệnh không lây nhiễm ngay tại cơ sở điều trị HIV, tập trung vào các bệnh tăng huyết áp, rối loạn chuyển hóa lipid máu, đái tháo đường. Từng bước triển khai sàng lọc các rối loạn sức khỏe tâm thần (lo âu, trầm cảm), sàng lọc ung thư cổ tử cung ở nữ giới nhiễm HIV phát hiện sớm chuyển đến cơ sở điều trị chuyên khoa.

Về giải pháp để duy trì điều trị ARV bền vững, theo ThS.BS Võ Hải Sơn cần thực hiện mô hình “Kết nối tìm ca - Xét nghiệm HIV - Cơ sở điều trị HIV (CSĐT HIV)”. Có nghĩa, chúng ta cần huy động sự tham gia của các nhóm cộng đồng, mở rộng cơ sở xét nghiệm HIV, và cơ sở điều trị HIV tại tuyến y tế cơ sở đủ điều kiện cung cấp dịch vụ điều trị HIV qua bảo hiểm y tế, bao gồm cả các cơ sở y tế công lập và ngoài công lập.

Bên cạnh đó, bảo đảm nguồn thuốc ARV qua BHYT và tăng tỷ lệ người bệnh có thẻ BHYT, giúp họ tiếp cận được dịch vụ khám chữa bệnh HIV từ quỹ BHYT; nâng cao năng lực cho nhân viên y tế về điều trị lao tiềm ẩn, các bệnh đồng nhiễm, các bệnh không lây nhiễm, giúp cơ sở điều trị cung cấp được các dịch vụ khám chữa bệnh khác ngay tại cơ sở điều trị HIV; mở rộng điều trị PrEP bao gồm cả các tỉnh không có dự án hỗ trợ cho nhóm đối tượng nguy cơ cao.