Bệnh nhiễm khuẩn não mô cầu và vắc-xin phòng bệnh
ĐSGĐ-Bệnh khởi phát với các thể lâm sàng từ viêm họng do não mô cầu tới các thể nhiễm khuẩn huyết, nhiễm khuẩn huyết tối cấp, viêm màng não, viêm màng não tuỷ cấp có mủ.
 |
| Ảnh minh họa |
Nhiễm khuẩn não mô cầu hay còn gọi là bệnh viêm màng não do não mô cầu là bệnh rất nguy hiểm do tỷ lệ tử vong cao, vi khuẩn đã kháng với một số kháng sinh thông dụng và bệnh lây theo đường hô hấp. Bệnh để lại nhiều di chứng nặng nề.
Bệnh lây truyền qua đường hô hấp khi tiếp xúc với người bệnh hay người lành mang mầm bệnh. Trong một vụ dịch có thể có trên 25% số người trong vùng dịch bị nhiễm vi khuẩn không có biểu hiện lâm sàng điển hình thậm chí ở một số vùng có tới trên 50% số người khoẻ mang vi khuẩn não mô cầu. Đó là những nguồn lây tiềm tàng của bệnh trong cộng đồng.
Sau khi bị nhiễm vi khuẩn não mô cầu, thời gian ủ bệnh sẽ kéo dài từ hai đến mười ngày, thông thường từ ba đến bốn ngày. Bệnh khởi phát với các thể lâm sàng từ viêm họng do não mô cầu tới các thể nhiễm khuẩn huyết, nhiễm khuẩn huyết tối cấp, viêm màng não, viêm màng não tuỷ cấp có mủ. Các biến chứng có thể gặp như viêm kết mạc mắt, viêm tai, viêm khớp (2-16% các trường hợp), viêm phổi (8-15% các trường hợp), viêm màng ngoài tim (2-20% các trường hợp), viêm tinh hoàn, hoại tử… Các triệu chứng lâm sàng thường gặp như sốt cao, đau đầu dữ dội, buồn nôn và nôn, cổ cứng, có ban và ban hoại tử.
Tổ chức Y tế thế giới ước tính hàng năm có khoảng 500.000 người mắc bệnh và khoảng 50.000 người chết do căn bệnh này. Đặc biệt một số thể bệnh nặng có thể gây tử vong rất nhanh trong vòng 48 giờ. Sau điều trị, khoảng 15-20% các trường hợp để lại các dị tật về thính giác, thị giác và những di chứng về thần kinh, vận động.
Để phòng chống căn bệnh nguy hiểm này cần thực hiện các biện pháp quy ước bao gồm giám sát dịch tễ các ổ dịch cũ, các vùng nguy cơ, cần quan tâm các nhóm tuổi thanh thiếu niên và ở những nơi tập trung đông người như trường học, doanh trại quân đội…; phát hiện sớm các ca mới mắc và thực hiện các biện pháp khống chế dịch, giảm thiểu lây lan trong cộng đồng. Khi có ca bệnh hoặc khi phát hiện dịch não mô cầu cần thực hiện nghiêm túc việc cách ly, điều trị dự phòng cho người tiếp xúc và triển khai các biện pháp dập dịch.
Biện pháp phòng chống một cách chủ động và hiệu quả bệnh nhiễm khuẩn não mô cầu là viêc sử dụng vắc-xin. Hiện có 3 loại vắc-xin đạt tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế thế giới đang được sử dụng trên thế giới là vắc-xin não mô cầu A có bổ trợ sản xuất tại Ấn Độ, vắc-xin não mô cầu A+C sản xuất tại Pháp và và tại Brazile, vắc-xin não mô cầu A, C, W 135 của Bỉ.
Ở Việt Nam hiện đang lưu hành vắc-xin não mô cầu A+C, đây là văc xin rất phù hợp với Việt Nam vì có chứa 2 typ huyết thanh gây bệnh chủ yếu ở nước ta. Liều tiêm là 0,5ml với đường tiêm bắp hoặc dưới da. Đối tượng tiêm là trẻ em từ 2 tuổi trở lên và các đối tượng nguy cơ cao như thanh thiếu niên tuổi 15-20, cán bộ y tế có nhiều cơ hội tiếp xúc bệnh nhân, tân binh, người đi vào vùng dịch… Kháng thể đạt được nồng độ bảo vệ sau 2-3 tuần sau tiêm. Sau khi tiêm mũi đầu 3 năm kháng thể sẽ giảm vì vậy nên tiêm nhắc lại để duy trì nồng độ kháng thể đủ mức bảo vệ.
Vắc-xin có độ an toàn cao, phản ứng có thể gặp sau tiêm là đau, đỏ nơi tiêm, sốt nhẹ và tự khỏi sau 24 giờ. Những phản ứng nặng và toàn thân rất hiếm gặp. Để đảm bảo an toàn, khi tiêm cần thực hiên nghiêm túc các quy định về tiêm chủng của Bộ Y tế và hướng dẫn của nhà sản xuất.
PGS. TS. Đỗ Sỹ Hiển
GĐ Trung tâm Nghiên cứu và Tư vấn về Sức khỏe cộng đồng
GĐ Trung tâm Nghiên cứu và Tư vấn về Sức khỏe cộng đồng
