Thủng tử cung, thủng ruột vì vòng tránh thai

Biến chứng do đặt vòng tránh thai quá lâu

ThS.BSCKII Triệu Văn Trường - Phó trưởng Khoa Ngoại tổng hợp, Bệnh viện Bạch Mai, Trưởng ca trực cấp cứu, trực tiếp phẫu thuật và điều trị cho ca bệnh hy hữu này chia sẻ: Kết quả khám lâm sàng cho thấy, bệnh nhân có hiện tượng bụng chướng, ấn đau và có phản ứng thành bụng. Bệnh nhân cho biết đã đặt vòng tránh thai được 30 năm. Gần đây do thấy âm đạo ra dịch nhầy có màu hồng, bệnh nhân quyết định đến bệnh viện tháo vòng tránh thai nhưng thất bại. 

Bốn ngày sau, bệnh nhân đau hạ vị liên tục kèm nôn, ra dịch máu âm đạo, không trung tiện được, không sốt. Bệnh nhân đến Bệnh viện Bạch Mai trong tình trạng bụng có biểu hiện của viêm phúc mạc như bụng chướng, ấn đau khắp bụng. Siêu âm ổ bụng cho thấy các quai ruột ứ đọng dịch, giảm nhu động, ít dịch tự do ổ bụng. Chụp cắt lớp vi tính thấy hình ảnh dịch khí tự do trong ổ bụng, tắc ruột cơ năng, dày thành ruột vị trí hố chậu phải và dị vật xuyên thủng đáy tử cung.

Kíp phẫu thuật viên do ThS.BSCKII Triệu Văn Trường là trưởng kíp mổ lập tức tiến hành mổ mở cấp cứu cắt tử cung bán phần, khâu lỗ thủng ruột non, rửa sạch ổ bụng. Tuy nhiên, sau mổ 6 ngày, bệnh nhân phải mổ lại lần thứ hai để đưa hai đầu ruột non ra ngoài tạm thời do bục lỗ khâu ruột non. Quá trình hậu phẫu ổn định, người bệnh được xuất viện sau mổ lần thứ hai 10 ngày. Sau 3 tháng, người bệnh tiếp tục phải tái khám để đóng dẫn lưu hồi tràng.

Theo BS Trường, dụng cụ tử cung (DCTC) hay còn gọi là vòng tránh thai là phương pháp tránh thai phổ biến nhất trên thế giới. Có đến 14,3% phụ nữ trong độ tuổi sinh sản hiện đang sử dụng DCTC. Điều này cho thấy, vòng tránh thai là một phương pháp hiệu quả và đáng tin cậy trong việc phòng tránh thai.

Tuy nhiên, dụng cụ này khi được đặt vào buồng tử cung cũng có thể gây ra một số biến chứng như đau, chảy máu bất thường, dụng cụ lạc chỗ gây thủng ruột non, thủng đại tràng hoặc thủng bàng quang. Ngoài ra, biến chứng liên quan đến thủ thuật tháo vòng hiếm gặp như thủng tử cung, nhiễm trùng với tỉ lệ khoảng 1/1.000 nhưng hậu quả rất nghiêm trọng. Tai biến này có thể kèm theo thủng ruột và bàng quang.
Lưu ý khi dùng vòng tránh thai
Ngày nay, vòng tránh thai là phương pháp tránh thai phổ biến nhất, gần 160 triệu phụ nữ trong độ tuổi sinh sản trên thế giới sử dụng. Vật liệu để thiết kế vòng tránh thai có thể bằng nhựa, đồng, bạc hoặc thép. Mặc dù không có sự đồng thuận về cơ chế hoạt động, nhưng nó được cho là ảnh hưởng đến quá trình thụ tinh hoặc làm tổ của trứng ở trong buồng tử cung. Hầu hết các nghiên cứu trước đây về thủng tử cung đều liên quan đến việc sử dụng vòng tránh thai bằng đồng (Cu-IUD).

Tuy nhiên, vòng tránh thai giải phóng levonorgestrel (LNG-IUS) ngày càng phổ biến ở nhiều quốc gia. Tỷ lệ thủng tử cung được báo cáo trước đây với Cu-IUD thay đổi từ 0 đến 2,2/1000 lần đặt. Trong một nghiên cứu lâm sàng so sánh Cu-IUD và LNG-IUS, tỷ lệ thủng được ghi nhận là 0/1.000 với Cu-IUD và 1/1.000 với LNG-IUS.

Liên quan tới việc sử dụng vòng tránh thai, BS Trường thông tin thêm: Thủng tử cung do vòng tránh thai là một biến chứng không phổ biến nên nhiều khi khó chẩn đoán, dấu hiệu thủng tử cung chỉ có thể được phát hiện khi theo dõi định kỳ hoặc mang thai ngoài ý muốn. Các triệu chứng lâm sàng có thể gặp do thủng tử cung bao gồm chảy máu bất thường và đau bụng. Vòng tránh thai có thể được nhìn thấy khi làm siêu âm đầu rò âm đạo, nhưng cũng có thể sử dụng chụp cắt lớp vi tính để xác định vị trí của vòng tránh thai. Đa số vòng tránh thai sau khi thủng sẽ nằm ở khoang phúc mạc sau đó xâm lấn vào các cơ quan lân cận gây biến chứng thủng ruột.

Do đặc điểm lỗ thủng ruột thường là nhỏ nên tình trạng viêm phúc mạc có thể ở mức độ nhẹ, khu trú, thậm chí không có triệu chứng. Ngược lại nếu dịch tiêu hóa lan rộng gây viêm phúc mạc toàn thể với lâm sàng cấp tính, đau bụng, nhiễm trùng khiến bệnh nhân phải nhập viện. Chụp cắt lớp vi tính là lựa chọn để chẩn đoán trong bệnh cảnh viêm phúc mạc. Đặc điểm vòng tránh thai lạc chỗ với dấu hiệu dị vật ổ bụng nằm ở tiểu khung, thâm nhiễm viêm, dày thành quai ruột, đôi khi có dịch khí tự do ổ bụng.

Từ trường hợp trên, ThS.BSCKII Triệu Văn Trường khuyến cáo: Khi phụ nữ đã mãn kinh, nên lấy vòng tránh thai ra khỏi cơ thể để phòng tránh các biến chứng. Theo y văn, rất ít các bài báo liên quan đến tai biến thủng tử cung kèm theo thủng ruột do thất bại của thủ thuật tháo vòng tránh thai.

Phụ nữ khi đặt vòng tránh thai thì cần tuân thủ khuyến cáo đó là tháo vòng tránh thai 5 năm/lần hoặc khi hết tuổi sinh sản. Các can thiệp thông thường có thể khiến vòng tránh thai bị vỡ, thủng thành tử cung và gây tổn thương các cơ quan xung quanh. Trong trường hợp không thể loại bỏ vòng tránh thai bằng thủ thuật thì nên theo dõi lâm sàng chặt chẽ, nội soi buồng tử cung hoặc cắt tử cung chủ động.