Ba thập niên “Kính vạn hoa”: Thế giới tuổi học trò chưa từng khép lại

Sự kiện diễn ra vào 9h00 - 12h00, thứ Bảy ngày 20/12/2025, tại Nhà Thiếu nhi TP. Hồ Chí Minh, với sự tham gia của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh, họa sĩ Đỗ Hoàng Tường, cùng nhiều nhà văn, nhà thơ, nhà nghiên cứu văn học và đông đảo độc giả các thế hệ.

Kính vạn hoa là bộ sách mở ra thế giới tuổi học trò Việt Nam. Ra mắt tập đầu tiên Nhà ảo thuật vào ngày 5/12/1995, Kính vạn hoa nhanh chóng trở thành hiện tượng xuất bản và giữ vững sức sống bền bỉ suốt ba mươi năm. Bộ truyện gồm 54 tập, với gần 200 nhân vật, xoay quanh thế giới học đường sinh động, hóm hỉnh và đầy rung động của ba nhân vật trung tâm: Quý ròm- nhỏ Hạnh- Tiểu Long.

Mỗi tập truyện là một câu chuyện độc lập, phản ánh những niềm vui, nỗi buồn, những băn khoăn tâm lí, tình bạn, tình cảm gia đình và những bài học làm người rất đỗi đời thường. Với lối viết hài hước, gần gũi, trong sáng, Kính vạn hoa được xem như “những cuốn sách tâm lý của tuổi học trò”, giúp trẻ em “nhìn thấy chính mình từ bên ngoài để lớn lên theo cách của mình”.

Nhà văn Văn Hồng nhận định: “Đọc Kính vạn hoa, tôi cảm ơn Nguyễn Nhật Ánh đã dày công phản ánh những sinh hoạt muôn mặt của lứa tuổi học trò. Từ cách học với các thủ thuật ‘phổ thơ’ để ghi nhớ thuộc lòng các công thức Toán, Lý, Hóa, Anh văn… đến lối làm thơ, kể vè, dựng hoạt cảnh để học tập các môn Văn, Sử…”.

Kính vạn hoa là dấu mốc quan trọng của văn học thiếu nhi thời kỳ đổi mới.  Xuất hiện vào những năm 1990, giai đoạn văn học thiếu nhi Việt Nam đang tìm kiếm cách tiếp cận mới, nhà văn Nguyễn Nhật Ánh đã tạo nên một bước ngoặt quan trọng. Bộ truyện Kính vạn hoa là tác phẩm dài đầu tiên của Việt Nam phát hành theo hình thức định kì, với nhịp ra sách đều đặn, áp lực sáng tác lớn nhưng vẫn giữ được chất lượng và sức hút lâu dài.

Nhiều nhà nghiên cứu đánh giá Kính vạn hoa đã góp phần “làm mới” văn học thiếu nhi bằng cách rời xa giọng điệu giáo huấn, thay vào đó là cái nhìn tôn trọng thế giới nội tâm trẻ em, coi trẻ em là những cá thể độc lập, có suy nghĩ, cảm xúc và quyền được bộc lộ bản thân. Đây cũng chính là nền tảng nhân văn cốt lõi giúp tác phẩm vượt qua thử thách của thời gian.

Nhà thơ Trần Đăng Khoa chia sẻ: “Tôi nghĩ rằng giáo dục có nhiều dạng. Bây giờ giáo dục các em mà áp đặt một cách cứng nhắc, khiên cưỡng thì có khi lại không vào các em được. Phải giáo dục thế nào đó làm cho các em yêu cuộc sống, yêu bạn bè, thương yêu gia đình nhưng lại rất giản dị, tức là người được giáo dục không có cảm giác mình bị giáo dục. Đấy mới là giáo dục đúng nhất và siêu nhất, và chỉ có cách ấy thì mới đến được với các em. Nguyễn Nhật Ánh đã chọn con đường này và tôi có thể nói rằng anh rất thành công. Các em rất yêu thích tác phẩm Kính vạn hoa, tôi nghĩ rằng tác phẩm không có giá trị thì không thể nào tác động vào các em được.”

Suốt 30 năm, Kính Vạn Hoa không chỉ được tái bản nhiều lần với nhiều hình thức khác nhau, mà còn được chuyển thể thành phim truyền hình (2005–2008) và phim điện ảnh (2024), tiếp tục mở rộng vòng đời tác phẩm và chạm đến những nhóm công chúng mới

Đối với nhiều độc giả trưởng thành hôm nay, Kính vạn hoa là kí ức tuổi thơ, là “người bạn” đã đồng hành trong những năm tháng đến trường. Với độc giả nhỏ tuổi hiện tại, bộ sách vẫn giữ nguyên sức hấp dẫn bởi những câu chuyện không cũ, nhân vật gần gũi và giá trị nhân văn bền vững.

Ba mươi năm nhìn lại, Kính vạn hoa không chỉ là một bộ sách bán chạy, được độc giả yêu thích mà đã trở thành một biểu tượng của văn học thiếu nhi Việt Nam đương đại.

Sự kiện kỉ niệm 30 năm Kính vạn hoa là dịp để những người làm sách, người viết, người đọc cùng nhìn lại hành trình một tác phẩm đã “xoay” suốt ba thập niên, phản chiếu những đổi thay của đời sống, nhưng vẫn giữ nguyên ánh sáng trong trẻo của tuổi thơ. Đây cũng là cơ hội để tôn vinh nhà văn Nguyễn Nhật Ánh người đã bền bỉ viết bộ truyện Kính vạn hoa trong suốt 15 năm và đến nay vẫn tiếp tục là nhà văn có tác phẩm mới đều đặn ra sách hàng năm.