Cuốn sách quý khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật

MINH THƯ
Chia sẻ

(PNTĐ) - “Ả Đào - Một khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật” cuốn sách giúp độc giả ngược dòng lịch sử để xem cha ông ta đã biết cách thương mại hóa một nghệ thuật âm nhạc đỉnh cao như thế nào.

Ngày 1/10/2009, UNESCO đã chính thức ghi danh nghệ thuật Ca trù của Việt Nam vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp. Trước giờ phút đó, trong đời sống âm nhạc, hẳn ít ai biết được rằng trong kho tàng âm nhạc cổ truyền dân tộc có sự tồn tại của một loại hình nghệ thuật mang tên Ca trù.

Cũng không mấy ai biết rằng nó vốn có tên Ả đào, Cô đầu, Hát Ca công, Hát nhà tơ... Còn trong cung vua phủ chúa danh giá thời xưa, nó được gọi là Hát cửa quyền.

Ngược dòng lịch sử trở về nửa đầu thế kỷ 20, Ả đào là một thể loại cổ nhạc chuyên nghiệp ở tầng bậc kỹ thuật cao với hệ âm luật phức tạp nhất, bao phủ khắp các vùng từ miền Bắc trở vào cho đến Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh.

Sang đến nửa sau của thế kỷ 20, khi lịch sử sang trang, cuộc chơi nghệ thuật nghìn năm tuổi này đã chấm dứt. Khắp các vùng miền, giáo phường Ả đào giải tán, nhà hát Cô đầu chốn thị thành buộc phải đóng cửa, đào kép mai danh ẩn tích, khuất dần theo bóng xế chiều. Và, Ả đào biến mất hoàn toàn khỏi đời sống xã hội.

Trong giới những nghệ nhân cao tuổi cuối cùng của loại hình này, vẫn thấy lan truyền câu chuyện than phiền, rằng đào kép trẻ theo Ca trù hiện nay phần lớn đều “đàn hát không có phách, không đúng khuôn khổ”.

Điều này dẫn đến một thực tế là nếu các nghệ nhân nhà nghề nói đúng thì hiện trạng của Ca trù thế hệ tiếp nối quả là đáng báo động. Có nghĩa, giới trẻ kế thừa đã và đang đàn hát sai hoàn toàn so với chuẩn mực của Ca trù trong cổ truyền. Vậy thế nào là chuẩn mực cổ điển của Ca trù? Liệu có cách nào giải quyết vấn đề này?

Nếu như trước đây đã từng có rất nhiều tài liệu và cuốn sách viết về Ả đào (hay Ca trù) dưới góc nhìn lịch sử, văn học hay khảo cứu tư liệu Hán Nôm, thì trong Ả Đào: Một khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật, tác giả - nhà nghiên cứu âm nhạc Bùi Trọng Hiền lại chọn một cách tiếp cận khác.

Đó là đi sâu vào các khía cạnh lịch sử, không gian văn hóa và hệ âm luật của chính loại hình nghệ thuật cổ truyền này.

Cuốn sách quý khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật - ảnh 1

Qua 7 phần nội dung, bạn đọc sẽ từng bước đi vào thế giới đầy tính nghệ thuật, đậm tinh thần văn hóa Việt Nam của hát Ả đào, và hiểu được lý do vì sao loại hình âm nhạc này được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của thế giới:

+ Phần 1: Không gian văn hóa - chức năng xã hội và những hình thức biểu hiện của nghệ thuật Ả đào: Đem đến cái nhìn toàn diện hơn về thể loại nhạc hơn nghìn năm tuổi này.

+ Phần 2: Khổ phách - khổ đàn: Làm sáng tỏ những khuôn thước trong bài bản bấy lâu nay vẫn được xem như bí truyền của giới nghề. Mọi vấn đề đưa ra đều được minh họa bằng những ví dụ đoạn nhạc ký âm chi tiết.

+ Phần 3: Cung điệu nhạc Ả đào: Với phương pháp tiếp cận mới, hệ thống cung điệu nhạc Ả đào đã được định nghĩa theo cách nhìn khoa học âm nhạc. Từ đó xác định có bao nhiêu loại cung điệu trong thể loại, cấu tạo các cung điệu ứng với hệ thống bài bản Ả đào như thế nào.Đây là một trong những phát hiện mới mẻ, quan trọng của công trình.

+ Phần 4: Hình thức - cấu trúc bài bản: Thông qua phần này, đào kép thế hệ mới hoàn toàn có thể tiếp cận, nhận diện bài bản một cách dễ dàng và khoa học cũng như hiểu thêm về vai trò, chức năng của chúng trong nhạc Ả đào.

+ Phần 5: Nghệ thuật trống chầu: Căn cứ vào lời giảng của nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ, kết hợp với tài liệu dạy trống chầu ấn hành từ đầu thế kỷ 20 cùng các căn cứ trong tư liệu vang, đã tổng kết toàn diện và từng phần chi tiết nguyên tắc chơi trống chầu của quan viên Ả đào.

+ Phần 6: Nhà hát Cô đầu - Góc nhìn lịch sử văn hóa: Đưa ra một cách nhìn khác về nhà hát Cô đầu, một cách nhìn nhân văn hơn với thế hệ những nghệ sĩ Ả đào - họ đã trở thành một phần của lịch sử văn hóa dân tộc.

+ Phụ lục ảnh: 14 trang ảnh tư liệu đào kép thế kỷ 20

Chúng ta đang cố gắng xây dựng một nền công nghiệp văn hóa. Vậy hãy cùng ngược dòng lịch sử để xem cha ông ta đã biết cách thương mại hóa một nghệ thuật âm nhạc đỉnh cao như thế nào qua cuốn sách Ả Đào: Một khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật.

 Hy vọng các đào kép thế hệ mới sẽ nhận diện được khuôn vàng thước ngọc của cha ông, hiệu chỉnh lại lời ca, lá phách, tiếng đàn của mình về với đúng chuẩn mực Ả đào cổ điển. Và như thế, di sản vô giá nghìn năm tuổi mới được bảo tồn nguyên vẹn, đúng nghĩa.

Nhà nghiên cứu âm nhạc cổ truyền

BÙI TRỌNG HIỀN

(Sinh năm 1966)

- Nguyên là giảng viên dạy các môn Nhạc lý cơ bản và âm nhạc dân tộc cổ truyền Việt Nam ở Học viện  âm nhạc Quốc gia Việt Nam.

- Từ năm 1996 đến nay, ông chuyển công tác về Viện Văn hóa Nghệ thuật Quốc gia Việt Nam.

- Lĩnh vực nghiên cứu chính: âm nhạc cổ truyền và văn hóa dân gian Việt Nam.

Nhà nghiên cứu âm nhạc Bùi Trọng Hiền là người có nhiều cống hiến cho việc phục dựng và nghiên cứu chuyên sâu âm nhạc cổ truyền Việt Nam. Trong hành trình nghiên cứu và tìm tòi khám phá những ngóc ngách bí ẩn của lịch sử âm nhạc dân tộc, ông đã có những đóng góp đáng kể, đặc biệt là đối với Ả đào và Cồng chiêng Tây Nguyên – cả hai đều được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của thế giới.

Ngoài Ả Đào: Một khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật, tác giả Bùi Trọng Hiền còn từng xuất bản cuốn sách chuyên khảo cứu nhạc cồng chiêng Tây Nguyên.

Ý kiến bạn đọc

Tin cùng chuyên mục

Sang thăm nước Nga thay con gái - Liệt sĩ Đặng Thuỳ Trâm

Sang thăm nước Nga thay con gái - Liệt sĩ Đặng Thuỳ Trâm

(PNTĐ) - Tròn mười năm trước, nhân quyển sách Nhật ký Đặng Thùy Trâm được dịch sang tiếng Nga, bà Doãn Ngọc Trâm là thân mẫu anh hùng Đặng Thùy Trâm đã sang thăm nước Nga, dự buổi lễ ra mắt tổ chức rất trang trọng tại hội trường Đại sứ quán Việt Nam. Khi biết tin bà Doãn Ngọc Trâm vừa tạ thế, thọ 99 tuổi, chúng tôi trân trọng giới thiệu bài viết của nhà thơ Nguyễn Huy Hoàng về sự kiện này.
NXB Kim Đồng tổ chức hoạt động chào mừng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam lần 3

NXB Kim Đồng tổ chức hoạt động chào mừng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam lần 3

(PNTĐ) - Chào mừng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam lần thứ 3 - 2024, Nhà xuất bản Kim Đồng ra mắt nhiều tựa sách mới, nội dung và hình thức đặc sắc thuộc nhiều thể loại: truyện kể cho lứa tuổi mẫu giáo, văn học thiếu nhi, sách kiến thức, khoa học, kĩ năng gợi mở tư duy, truyền tải năng lượng tích cực... Nhiều hoạt động giao lưu ra mắt, giới thiệu sách với công chúng cũng được NXB Kim Đồng tổ chức trong dịp này.
“Sapiens - Lược sử loài người”: Cuốn tư liệu quý về sự phát triển của nhân loại và thế giới

“Sapiens - Lược sử loài người”: Cuốn tư liệu quý về sự phát triển của nhân loại và thế giới

(PNTĐ) - Cuốn sách “Sapiens - lược sử loài người" đã được xuất bản bằng tiếng Do Thái lần đầu vào năm 2011 và sau đó bằng tiếng Anh vào năm 2014. Sau 10 năm xuất bản chính thức bằng tiếng Anh, “Sapiens - lược sử loài người" đã được dịch ra trên 64 ngôn ngữ và được phát hành toàn thế giới với hơn 21 triệu bản in, liên tục xuất hiện trong mọi danh mục sách bán chạy trên toàn cầu, đưa tác giả Harari thành một người nổi tiếng thế giới.
Giới thiệu Giải thưởng văn học Kim Đồng tại Hải Dương

Giới thiệu Giải thưởng văn học Kim Đồng tại Hải Dương

(PNTĐ) - Ngày 27/3/2024 tại Văn phòng Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Hải Dương, Nhà xuất bản Kim Đồng có buổi làm việc và gặp gỡ các hội viên khối Văn học tỉnh Hải Dương giới thiệu Giải thưởng văn học Kim Đồng lần thứ Nhất. Đây là chuyến vận động sáng tác thứ ba, tiếp sau các cuộc vận động đã được Nhà xuất bản Kim Đồng tổ chức tại Bình Định, Gia Lai, Đắk Lắc và An Giang.