“Jazz ở Hà Nội: Ngẫu hứng giữa các thế giới” - Sự hình thành và phát triển của nhạc jazz ở Hà Nội

Cuốn sách được biên soạn bởi Tiến sĩ Stan BH Tan-Tangbau - một nhà nghiên cứu chuyên về Việt Nam học và nhân học với sự cộng tác của Lưu Quang Minh và Quyền Thiện Đắc.

Thay vì tiếp cận jazz như một hiện tượng du nhập thuần túy từ phương Tây, cuốn sách đặt ra một câu hỏi trọng tâm: “Tại sao chỉ Hà Nội?” chứ không phải ở một không gian văn hóa nào khác của Việt Nam? Theo lập luận của tác giả, chính vị thế đặc biệt của Hà Nội, với tư cách là trung tâm chính trị - văn hóa của đất nước, đã tạo nên những điều kiện lịch sử, xã hội rất riêng, trong đó jazz vừa gặp trở ngại, vừa tìm được con đường để thích nghi và định hình bản sắc.

Jazz ở Hà Nội khởi đầu từ những nỗ lực đơn lẻ và phi thường của một số ít nhạc sĩ, trong bối cảnh thiếu thốn tư liệu, môi trường biểu diễn và đào tạo. Từ những ngày đầu tự học, tự mày mò với một dòng nhạc ngoại lai, các nghệ sĩ dần xây dựng kỹ năng, tích lũy tri thức và hình thành mạng lưới cộng đồng. Qua thời gian, jazz không chỉ được biểu diễn trong các không gian nhỏ lẻ, mà còn từng bước đi vào các cơ sở đào tạo chính quy, trở thành một lĩnh vực âm nhạc có tính chuyên nghiệp và ý thức nghề nghiệp rõ ràng.

Một điểm đáng chú ý của cuốn sách là cách các câu chuyện cá nhân được đặt trong dòng chảy lịch sử, xã hội rộng lớn hơn. Hành trình học tập, thực hành và lựa chọn nghề nghiệp của từng nghệ sĩ không được kể như những câu chuyện tách biệt, mà luôn gắn với các biến động lớn của đất nước: chiến tranh, cách mạng, thời kỳ xã hội chủ nghĩa, cũng như những thay đổi trong quan hệ quốc tế và giao lưu văn hóa. Qua đó, jazz ở Hà Nội hiện lên như một dòng nhạc không ngừng biến đổi để tồn tại, thích nghi và tìm chỗ đứng trong một bối cảnh xã hội nhiều ràng buộc.

Ở tầng sâu hơn, cuốn sách đặt jazz vào mối quan hệ với các thiết chế văn hóa, chính sách và ý thức hệ, từ đó làm rõ cách nghệ sĩ vừa giữ tinh thần tự do của jazz, vừa tìm cách tồn tại và sáng tạo trong những khuôn khổ xã hội cụ thể. Jazz vì thế hiện lên không chỉ như một thể loại âm nhạc, mà như một thực hành văn hóa, nơi cá tính nghệ sĩ, giao lưu quốc tế và bối cảnh lịch sử Việt Nam cùng hòa nhịp.

Về cấu trúc, cuốn sách gồm 9 chương, lần lượt đi từ những ghi nhận ban đầu về jazz, các hình thức biểu diễn trực tiếp, vai trò của nhạc viện, mối liên hệ giữa âm nhạc với chiến tranh và cách mạng, cho đến quá trình trở thành nhạc sĩ chuyên nghiệp và vị trí của jazz trong không gian xã hội chủ nghĩa. Đáng chú ý, tác giả nhấn mạnh rằng jazz Hà Nội không đại diện cho toàn bộ jazz Việt Nam, mà là một trường hợp nghiên cứu cụ thể, cho thấy sự độc đáo của cộng đồng jazz tại thủ đô - một cộng đồng mà cho đến nay khó có nơi nào trong nước sánh được về chiều sâu và tính liên tục.

Với cách tiếp cận dân tộc học tự sự và phân tích xã hội - văn hóa, Jazz ở Hà Nội: Ngẫu hứng giữa các thế giới là một tư liệu quan trọng cho những ai quan tâm đến âm nhạc, văn hóa đô thị và đời sống nghệ thuật Hà Nội. Cuốn sách hướng đến độc giả yêu âm nhạc nói chung, những người quan tâm đến jazz và các không gian biểu diễn như Minh’s Jazz Club, cũng như giới nghiên cứu âm nhạc học, văn hóa - nghệ thuật và sinh viên các khoa jazz tại các học viện âm nhạc trong nước.