Những “khung hình” nam tính Việt Nam thời hội nhập

Đặt ra câu hỏi về hình mẫu “người đàn ông đích thực” thời hiện đại, cuốn sách “Nam giới và nam tính trong một Việt Nam đang hội nhập” không chỉ đơn thuần trình bày kết quả nghiên cứu, mà còn gợi mở cho bạn đọc nhiều trăn trở về nhận diện, đối thoại và thay đổi các khuôn mẫu nam tính vốn đã tồn tại lâu đời trong xã hội Việt Nam.

Cuốn sách này là thành quả của dự án nghiên cứu kéo dài ba năm, dựa trên khảo sát và phân tích thực tiễn từ năm 2018 đến 2020, với nỗ lực khắc họa một bức tranh toàn diện về nam giới Việt Nam trong bối cảnh kinh tế, xã hội, công nghệ và quá trình toàn cầu hóa tác động mạnh mẽ. Điều thú vị là trong khi các nghiên cứu về giới tại Việt Nam lâu nay thường tập trung vào phụ nữ, trẻ em gái hoặc các nhóm yếu thế khác, thì diện mạo nam giới, đặc biệt là những “nhân vật chưa rõ mặt” - nhóm ít được quan sát một cách khoa học - lại khá mờ nhạt trong khảo cứu học thuật lẫn các diễn ngôn cộng đồng. Vấn đề đặt ra là: Chúng ta đã thực sự hiểu được “bên còn lại” của bức tranh giới hay chưa?

Cuốn sách không chỉ cung cấp số liệu, mà còn mở rộng góc nhìn về các kiểu nam tính khác nhau đang vận động, xung đột và chuyển hóa trong xã hội đương đại. Những vấn đề như sức khỏe thể chất và tinh thần của nam giới, các hành vi nguy cơ, trải nghiệm bạo lực thời thơ ấu, vai trò trong gia đình, ảnh hưởng của internet, sự giao thoa giữa kỳ vọng truyền thống và thực tế hiện đại… đều được phân tích, bóc tách với dữ liệu định lượng và những trích đoạn phỏng vấn sâu.

Nhờ đó, người đọc có thể nhận ra: Hình mẫu “người đàn ông đích thực” không còn bất biến, mà đang chịu nhiều tác động của biến chuyển xã hội. Nếu trước kia, các chuẩn mực nam tính xoay quanh trách nhiệm, thành đạt, độc lập kinh tế, thì nay, nhiều người trẻ thành thị - với “trải nghiệm toàn cầu hóa” - bắt đầu chất vấn và thậm chí thoát khỏi các khuôn mẫu ấy. Sự đa dạng về hình thái nam tính trở thành chỉ dấu của một xã hội đang chuyển động, dù không phải lúc nào cũng êm đềm, hài hòa.

Một giá trị lớn của cuốn sách nằm ở việc nhận diện rõ bốn kiểu nam tính đang cùng tồn tại: trung thành với truyền thống, giữ truyền thống một cách thực dụng, cân bằng giữa cũ và mới, và phản kháng để tái định nghĩa chính mình. Đặt ra vấn đề về vòng lặp bạo lực trong gia đình, sức khỏe tâm lý, áp lực xã hội, nhóm tác giả không ngần ngại chỉ ra: Nhiều hệ quả tiêu cực bắt nguồn từ những định kiến giới vẫn còn nặng nề và sự thiếu vắng thảo luận khoa học về nam tính ở Việt Nam. Đó cũng là lý do nhóm nghiên cứu kêu gọi tăng cường các công trình về nam giới, để xây dựng chính sách xã hội dựa trên bằng chứng, thay vì chỉ lặp lại các giả định truyền thống.

Tác giả Khuất Thu Hồng nhấn mạnh, việc lựa chọn cái tên “Nam giới và nam tính trong một Việt Nam đang hội nhập” không nhằm tạo cảm giác khô cứng hay học thuật quá mức, mà mong muốn chuyển tải sự gần gũi, đa dạng của những con người thật trong bức tranh xã hội đang vận động. Cuốn sách không né tránh các giới hạn, khi thẳng thắn nhìn nhận những khó khăn về tiếp cận lý thuyết quốc tế, kỹ năng nghiên cứu, và cả sự dè dặt khi khai phá lĩnh vực còn nhiều thử thách. Thế nhưng, chính sự mạnh dạn ấy lại là lời mời gọi đối thoại cho cả những người trong cuộc lẫn độc giả ngoài cuộc: Nam tính Việt Nam là một hệ sinh thái đa chiều, và nhận diện nó một cách khoa học, đối thoại, cập nhật là điều cần thiết trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng.

Chọn giới thiệu cuốn sách này, người viết không mong đóng vai trò quảng bá đơn thuần, mà kỳ vọng gợi lên một vấn đề: Khi xã hội Việt Nam ngày càng nhấn mạnh bình đẳng giới, thì nghiên cứu về nam giới - không phải để đặt lên bàn cân so sánh, mà để nhìn nhận đầy đủ, khoa học, nhân văn hơn về chuyển động giới - là một hướng đi cần được thúc đẩy, lan tỏa và đối thoại rộng rãi hơn.