Đại biểu Quốc hội Bùi Hoài Sơn: Phát triển nhanh phải đi cùng phát triển đáng sống

Phóng viên: Thưa ông, nhìn lại nhiệm kỳ Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng lần thứ XIII (2021-2026), theo ông, đâu là những thành tựu nổi bật nhất của đất nước trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội và quản trị quốc gia, tạo nền tảng bước vào Đại hội XIV?

Đại biểu Bùi Hoài Sơn: Nhìn lại nhiệm kỳ Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng lần thứ XIII (2021-2026), có thể nói đất nước ta đã đi qua một giai đoạn đặc biệt khó khăn nhưng cũng rất đỗi tự hào. Thành tựu nổi bật nhất trước hết nằm ở bản lĩnh vượt bão và khả năng phục hồi mạnh mẽ của nền kinh tế trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, phức tạp. Việt Nam không chỉ giữ vững ổn định vĩ mô, củng cố các cân đối lớn mà còn tiếp tục nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế, mở rộng dư địa phát triển thông qua các chính sách tài khóa - tiền tệ linh hoạt, thúc đẩy đầu tư công, cải thiện môi trường kinh doanh và hội nhập quốc tế sâu rộng hơn.

Đại biểu Quốc hội Bùi Hoài Sơn - Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội.

Điều đáng trân trọng là sự phát triển ấy không tách rời khía cạnh văn hóa - xã hội, mà ngày càng cho thấy tư duy “phát triển vì con người” được cụ thể hóa bằng những bước tiến trong an sinh, giáo dục, y tế, giảm nghèo bền vững và nâng cao chất lượng đời sống nhân dân. Ở lĩnh vực văn hóa, chúng ta chứng kiến sự dịch chuyển mạnh mẽ trong nhận thức: văn hóa không chỉ là “nền tảng tinh thần” mà đang dần được nhìn như một nguồn lực phát triển, gắn với sức mạnh mềm quốc gia, với công nghiệp văn hóa, du lịch và các giá trị sáng tạo.

Một dấu ấn quan trọng khác là năng lực quản trị quốc gia được nâng lên rõ rệt: cải cách thể chế, tinh gọn bộ máy, chuyển đổi số, xây dựng Chính phủ số, xã hội số, kinh tế số… đang tạo ra nền tảng hiện đại để đất nước vận hành hiệu quả hơn, minh bạch hơn và gần dân hơn. Tất cả những thành quả ấy chính là “bệ phóng” để bước vào Đại hội XIV với tâm thế vững vàng, tự tin và khát vọng vươn mình mạnh mẽ.

Phóng viên: Đại hội Đảng XIV được kỳ vọng sẽ mở ra một giai đoạn phát triển mới. Theo ông, đâu là những ưu tiên chiến lược cần được đặt lên hàng đầu trong 5 năm tới để hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh và bền vững?

Đại biểu Bùi Hoài Sơn: Đại hội đại biểu lần thứ XIV của Đảng được kỳ vọng mở ra một giai đoạn phát triển mới không chỉ bởi những chỉ tiêu tăng trưởng, mà quan trọng hơn là bởi yêu cầu chuyển đổi mô hình phát triển: từ dựa vào khai thác nguồn lực hữu hạn sang dựa vào tri thức, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng con người. Tôi cho rằng trong 5 năm tới, ưu tiên chiến lược hàng đầu phải là củng cố nền tảng tự chủ của nền kinh tế, tăng cường năng lực nội sinh, đặc biệt là năng lực làm chủ công nghệ, làm chủ chuỗi giá trị, làm chủ thị trường và làm chủ các không gian phát triển mới.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng quyết liệt, chiến lược phát triển nhanh và bền vững không thể thiếu hai trụ cột then chốt: khoa học - công nghệ và thể chế. Phải coi cải cách thể chế là “mũi đột phá của đột phá”, tháo gỡ triệt để các rào cản về thủ tục, phân cấp, phân quyền, nguồn lực; khơi thông sức dân, sức doanh nghiệp, sức sáng tạo. Cùng với đó là ưu tiên đầu tư mạnh mẽ cho hạ tầng chiến lược, đặc biệt là hạ tầng số, hạ tầng logistics, hạ tầng năng lượng xanh và hạ tầng đô thị - văn hóa, bởi đây là những “mạch máu” của nền kinh tế hiện đại.

Một ưu tiên không kém phần quan trọng là phát triển bền vững theo hướng xanh và bao trùm: phát triển kinh tế phải gắn với bảo vệ môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu, bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội. Nói cách khác, tăng trưởng phải đi cùng chất lượng sống, với niềm tin xã hội và sự gắn kết cộng đồng. Khi những ưu tiên ấy được đặt đúng vị trí, tôi tin đất nước sẽ bước vào giai đoạn phát triển mới không chỉ nhanh hơn, mà vững chắc hơn và “đáng sống” hơn.

Phóng viên: Là người gắn bó sâu sắc với lĩnh vực văn hóa, ông kỳ vọng gì vào vai trò của văn hóa và con người Việt Nam trong chiến lược phát triển đất nước giai đoạn mới?

Đại biểu Bùi Hoài Sơn: Là người gắn bó lâu năm với lĩnh vực văn hóa, điều tôi kỳ vọng lớn nhất trong giai đoạn mới là văn hóa và con người Việt Nam thực sự được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển. Bởi cuối cùng, mọi con số tăng trưởng đều phải quay về câu hỏi cốt lõi: người dân được gì, đất nước mạnh lên ở đâu, bản lĩnh dân tộc được bồi đắp như thế nào. Một quốc gia muốn phát triển nhanh và bền vững không thể chỉ dựa vào vốn, tài nguyên hay lao động giá rẻ; mà phải dựa vào chất lượng con người, vào hệ giá trị, vào khát vọng và sức sáng tạo của dân tộc.

Tôi kỳ vọng văn hóa sẽ tiếp tục được khẳng định như một “hệ điều tiết phát triển” - nghĩa là văn hóa góp phần định hướng lựa chọn mô hình phát triển, điều chỉnh hành vi xã hội, nuôi dưỡng niềm tin, tăng cường đạo đức công vụ, thúc đẩy kỷ cương và trách nhiệm cộng đồng.

Đồng thời, văn hóa cũng phải trở thành một “nguồn lực mềm” làm nên lợi thế cạnh tranh quốc gia: từ ngoại giao văn hóa, thương hiệu Việt Nam, năng lực kể câu chuyện Việt Nam ra thế giới, cho đến việc tạo dựng các thành phố sáng tạo, hệ sinh thái sáng tạo, các ngành công nghiệp văn hóa mạnh.

Con người Việt Nam giai đoạn mới cần được bồi đắp các phẩm chất: yêu nước - nhân ái - trung thực - trách nhiệm - sáng tạo - khát vọng vươn lên. Đó không chỉ là khẩu hiệu, mà phải trở thành mục tiêu cụ thể trong giáo dục, truyền thông, chính sách xã hội và môi trường sống. Khi văn hóa được chấn hưng và con người được phát triển toàn diện, tôi tin chúng ta sẽ có “sức bật từ bên trong”, để bước vào kỷ nguyên mới với tư thế đàng hoàng, tự tin và đầy bản lĩnh.

Phóng viên: Theo ông, cần có những đột phá chính sách nào để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, vừa gìn giữ bản sắc, vừa đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng kinh tế?

Đại biểu Bùi Hoài Sơn: Muốn văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh và đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng kinh tế, theo tôi cần những đột phá chính sách mang tính hệ thống, trong đó có ba nhóm đột phá quan trọng.

ảnh minh hoạ

Thứ nhất là đột phá về thể chế, cơ chế tài chính và mô hình quản trị văn hóa. Không thể phát triển văn hóa bằng tư duy bao cấp, xin - cho hoặc chỉ dựa vào ngân sách Nhà nước. Cần mạnh dạn mở rộng quyền tự chủ cho các đơn vị văn hóa công lập; tạo cơ chế đặt hàng - giao nhiệm vụ theo sản phẩm và hiệu quả; hình thành thị trường dịch vụ văn hóa lành mạnh; đồng thời khuyến khích hợp tác công tư để xây dựng thiết chế văn hóa, bảo tàng, nhà hát, trung tâm triển lãm… như những “hạ tầng mềm” của phát triển.

Thứ hai là đột phá trong phát triển công nghiệp văn hóa, coi đây là “đầu tàu” để chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành giá trị kinh tế. Chính sách cần tập trung vào hạ tầng sáng tạo, nguồn nhân lực sáng tạo, bảo hộ sở hữu trí tuệ và hệ sinh thái khởi nghiệp văn hóa. Phải có cơ chế thuận lợi để doanh nghiệp đầu tư vào điện ảnh, âm nhạc, thiết kế, thời trang, trò chơi điện tử, nội dung số… đồng thời hỗ trợ các địa phương xây dựng thương hiệu văn hóa, phát triển du lịch văn hóa, kinh tế ban đêm.

Thứ ba là đột phá về chuyển đổi số trong văn hóa. Số hóa di sản, bảo tàng số, giáo dục nghệ thuật trên nền tảng số, phân phối sản phẩm văn hóa qua nền tảng số… sẽ mở rộng không gian tiếp cận của người dân và tạo ra thị trường mới. Điều quan trọng là trong mọi chính sách phải giữ vững nguyên tắc: phát triển nhưng không đánh mất bản sắc; hội nhập nhưng không hòa tan; tăng trưởng nhưng không đánh đổi phẩm giá văn hóa.

Phóng viên: Với vai trò đại biểu Quốc hội, ông đặt ra cho mình trách nhiệm và cam kết gì trong việc đồng hành cùng Chính phủ và cử tri trong giai đoạn 2026-2031?

Đại biểu Bùi Hoài Sơn: Với vai trò đại biểu Quốc hội, tôi luôn ý thức sâu sắc rằng trách nhiệm lớn nhất của mình là làm cầu nối trung thành giữa ý Đảng - lòng dân và giữa chính sách - cuộc sống. Giai đoạn 2026-2031 sẽ là giai đoạn đất nước đứng trước nhiều cơ hội bứt phá nhưng cũng đối diện không ít thách thức, vì vậy trách nhiệm của đại biểu Quốc hội càng phải được thực hiện bằng tinh thần tận tâm, bản lĩnh, liêm chính và hành động cụ thể.

Trước hết, tôi sẽ tiếp tục đồng hành chặt chẽ cùng các cơ quan của Chính phủ trong việc hoàn thiện thể chế phát triển, đặc biệt là các chính sách liên quan trực tiếp đến đời sống nhân dân: văn hóa, giáo dục, y tế, an sinh xã hội, lao động - việc làm, chuyển đổi số và phát triển bền vững. Tôi sẽ tập trung đóng góp ý kiến vào quá trình xây dựng luật pháp theo hướng tiến bộ, nhân văn, khả thi, bảo đảm quyền con người, quyền công dân và thúc đẩy sự phát triển toàn diện của con người Việt Nam.

Thứ hai, tôi sẽ tiếp tục dành ưu tiên cho lĩnh vực văn hóa như một trụ cột phát triển, bằng việc thúc đẩy các cơ chế để văn hóa đi vào đời sống, phát triển công nghiệp văn hóa, bảo tồn di sản, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, và đặc biệt là bảo vệ những giá trị tốt đẹp đang bị thách thức bởi mặt trái của kinh tế thị trường và không gian mạng.

Thứ ba, tôi sẽ luôn lắng nghe cử tri sâu hơn, sát hơn, thực chất hơn. Mỗi kiến nghị của người dân không chỉ là thông tin, mà là niềm tin gửi gắm. Tôi sẽ tiếp tục theo đuổi việc giám sát đến cùng những vấn đề cử tri quan tâm, thúc đẩy việc giải quyết thỏa đáng các bức xúc xã hội, để chính sách không nằm trên giấy mà đi vào cuộc sống bằng hiệu quả và sự tử tế.