Đổi mới và hoàn thiện pháp luật về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
(PNTĐ) - Trình bày tham luận “Đổi mới và hoàn thiện pháp luật về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa nhằm tạo lợi thế cạnh tranh quốc gia, thu hút hiệu quả mọi nguồn lực cho phát triển đất nước”, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi khẳng định, đổi mới và hoàn thiện pháp luật về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa không chỉ là nhiệm vụ cấp bách mà còn là điều kiện tiên quyết để Việt Nam phát triển nhanh và bền vững, và nâng cao vị thế quốc gia.
Thời gian qua, Trung ương đã ban hành các nghị quyết chuyên đề quan trọng, đặc biệt là Nghị quyết số 21-NQ/TƯ, ban hành ngày 30/1/2008, và Nghị quyết số 11-NQ/TƯ, ban hành ngày 3/6/2017, đặt nền tảng lý luận và thực tiễn cho việc hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Đại hội lần thứ XII, XIII của Đảng đã tiếp tục nâng tầm tư duy thể chế, nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện đồng bộ hệ thống thể chế theo tiêu chuẩn nền kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập quốc tế sâu sắc, tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về xây dựng và thực thi pháp luật, về phát triển đồng bộ đầy đủ các yếu tố thị trường và về nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.
Đặc biệt, trong giai đoạn mới, Bộ Chính trị vừa ban hành nhiều nghị quyết chiến lược, nổi bật là Nghị quyết 66 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, định vị công tác pháp luật vào vị trí trung tâm kiến tạo phát triển; Nghị quyết 57 về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, được xem là công cụ quan trọng hàng đầu để tạo tăng trưởng nhanh, bứt phá và vượt "bẫy thu nhập trung bình"; Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân, khẳng định kinh tế tư nhân là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.
Chủ nhiệm Phan Văn Mãi cho biết, Bộ Chính trị cũng đang chuẩn bị nghị quyết về kinh tế nhà nước để làm rõ hơn vai trò chủ đạo của khu vực này trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Hệ thống pháp luật nước ta đã có bước phát triển mạnh mẽ, ngày càng đồng bộ, minh bạch, dễ tiếp cận, bao quát khá toàn diện các lĩnh vực từ sở hữu, đầu tư, kinh doanh đến khoa học công nghệ và an sinh xã hội. Việc thể chế hóa các chủ trương của Đảng trong nhiệm kỳ qua cũng được thực hiện nhanh, đồng bộ, góp phần tháo gỡ nhiều điểm nghẽn và tạo thuận lợi cho phát triển.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực đã đạt được, vẫn tồn tại hạn chế trong xây dựng pháp luật hiện nay: Nhiều quy định pháp luật còn chồng chéo, mâu thuẫn, chưa theo kịp thực tiễn; Tư duy xây dựng pháp luật ở một số lĩnh vực còn nặng về quản lý; Phân cấp, phân quyền chưa đủ mạnh, thủ tục hành chính còn rườm rà, chi phí tuân thủ pháp luật cao; Công tác tổ chức thi hành pháp luật vẫn là khâu yếu và phản ứng chính sách còn chậm; Khung pháp lý cho các lĩnh vực mới còn thiếu, nguy cơ tụt hậu trong cạnh tranh quốc tế.
Cần thúc đẩy các lĩnh vực kinh doanh mới như kinh tế đô thị thông minh
Chủ nhiệm Phan Văn Mãi đánh giá, đây là những thách thức rất lớn, đòi hỏi phải đổi mới và đổi mới mạnh mẽ, đồng bộ để thể chế là động lực phát triển trong giai đoạn mới, đồng thời đề xuất 3 kiến nghị lớn:
Thứ nhất, đổi mới mạnh mẽ tư duy xây dựng pháp luật: Trong đó, tập trung xây dựng khuôn khổ pháp luật minh bạch, hiện đại, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Chuyển mạnh từ quản lý sang kiến tạo, tạo không gian áp dụng pháp luật cho người dân, doanh nghiệp và cả cơ quan thực thi. Thể chế hóa đầy đủ, kịp thời chủ trương của Đảng, đẩy mạnh việc đưa nghị quyết của Đảng và pháp luật, đảm bảo thống nhất và liên thông giữa luật, nghị định, thông tư. Không để độ trễ thể chế cản trở cho sự phát triển. Cần cập nhật những điểm mới trong đồng bộ giữa công tác lập pháp và lập quy.
Thứ hai, khẩn trương rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật cho các lĩnh vực mới: Cần hoàn thiện mục tiêu đến năm 2028 hoàn thành hoàn thiện hệ thống pháp luật về đầu tư kinh doanh, đưa môi trường đầu tư của Việt Nam lọt top 3 của ASEAN như là Nghị quyết 66 đã đề ra. “Thể chế kinh tế tài chính phải đi trước, mở đường, nhất là ở các lĩnh vực mới như khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số, kinh tế xanh…Tạo khuôn khổ pháp lý linh hoạt cho phát triển mạnh mẽ kinh tế tư nhân” - Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính phân tích.
Bên cạnh đó, cần thúc đẩy các lĩnh vực kinh doanh mới như kinh tế đô thị thông minh, kinh tế tầm thấp, kinh tế không gian hay là kinh doanh xuyên biên giới, v.v. rất nhiều lĩnh vực mới đang đặt ra với chúng ta.
Trong hoàn thiện hệ thống pháp luật về kinh tế tài chính, Uỷ ban Kinh tế và Tài chính đề nghị cần ưu tiên hoàn thiện pháp luật ở năm lĩnh vực quan trọng: Đất đai, quy hoạch, bất động sản; Tài chính, ngân hàng, thị trường vốn; Doanh nghiệp, đầu tư, cạnh tranh; Kinh tế số, dữ liệu, đổi mới sáng tạo; Năng lượng, lao động, môi trường và phát triển bền vững.
Thứ ba, đổi mới và nâng cao hiệu lực, hiệu quả của công tác thực thi pháp luật: Cần chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, xóa bỏ cơ chế "xin - cho". Tăng cường phối hợp giữa cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp; thiết lập cơ chế phản ứng chính sách nhanh, hiệu quả. Cần nhấn mạnh về không gian áp dụng pháp luật của người dân, doanh nghiệp và cơ quan thực thi, cũng như sự đánh giá tuân thủ hay đánh giá chấp hành của các cơ quan chức năng.
“Thiết kế pháp luật và tổ chức thực thi pháp luật đảm bảo an toàn pháp lý cho các chủ thể liên quan, khuyến khích và bảo vệ người dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung. Phải làm sao mở không gian tuân thủ pháp luật, đảm bảo an toàn pháp lý cho các bên, khuyến khích được các chủ thể dám nghĩ, dám làm, sẽ khai phóng được nguồn lực để cho sự phát triển” - Chủ nhiệm Phan Văn Mãi nhấn mạnh.
Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi khẳng định, đổi mới và hoàn thiện pháp luật về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa không chỉ là nhiệm vụ cấp bách mà còn là điều kiện tiên quyết để Việt Nam phát triển nhanh và bền vững, và nâng cao vị thế quốc gia. Khi pháp luật thực sự trở thành động lực phát triển và lợi thế cạnh tranh quốc gia, sẽ hoàn toàn hiện thực hóa khát vọng xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc và vững bước tiến vào kỷ nguyên mới.
