Một thập kỷ gìn giữ và lan tỏa di sản Nghi lễ - trò chơi kéo co
(PNTĐ) -Trong khuôn khổ Festival Thăng Long - Hà Nội 2025 diễn ra từ ngày 1-16/11, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội phối hợp với phường Long Biên và Hội Di sản Văn hóa Việt Nam tổ chức sự kiện kỷ niệm 10 năm Nghi lễ và trò chơi kéo co được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Ngày 2/12/2015, tại Windhoek (Namibia), trong phiên họp lần thứ 10 của Ủy ban Liên Chính phủ về Bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể (UNESCO), Nghi lễ và trò chơi kéo co của Việt Nam, Campuchia, Hàn Quốc và Philippines đã chính thức được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Ở Việt Nam, các địa phương có di sản tham gia hồ sơ ghi danh gồm Lào Cai, Vĩnh Phúc, Bắc Ninh và Hà Nội.
Nghi lễ và trò chơi kéo co là một thực hành văn hóa lâu đời phổ biến ở nhiều quốc gia châu Á, đặc biệt tại các vùng có nền văn minh nông nghiệp lúa nước phát triển. Không chỉ là trò chơi dân gian mang tính giải trí trong những ngày hội, kéo co còn mang ý nghĩa thiêng liêng, thể hiện ước vọng mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Sức mạnh và sự đối kháng trong trò chơi tượng trưng cho các thế lực tự nhiên ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống nông nghiệp như mặt trời, đất và nước.
Tại Việt Nam, trò chơi kéo co hiện diện rộng khắp từ đồng bằng sông Hồng, Bắc Trung Bộ đến miền núi phía Bắc, với nhiều hình thức và tên gọi phong phú như kéo co, kéo co ngồi, kéo mỏ, kéo song, nhanh vai, so vai hay na bai... Ở mỗi vùng miền, người dân lại có cách thức tổ chức, loại dây và tư thế kéo khác nhau, phản ánh sự sáng tạo và bản sắc riêng của từng cộng đồng. Chính sự đa dạng ấy đã tạo nên sức sống bền bỉ cho di sản này trong đời sống văn hóa Việt Nam.
Sau mười năm được UNESCO ghi danh, số lượng cộng đồng thực hành di sản kéo co ở Việt Nam ngày càng mở rộng. Từ sáu cộng đồng ban đầu, đến nay đã có thêm bốn cộng đồng khác gia nhập Mạng lưới Cộng đồng Di sản kéo co Việt Nam. Dù đã hay chưa được công nhận chính thức, các cộng đồng đều tích cực tham gia giao lưu, trình diễn, học hỏi kinh nghiệm, góp phần quảng bá và lan tỏa giá trị của di sản trong đời sống đương đại. Việc Nghi lễ và trò chơi kéo co được UNESCO công nhận không chỉ là niềm tự hào của các địa phương, mà còn nâng cao nhận thức xã hội về tầm quan trọng của việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong bối cảnh hội nhập.
Chương trình kỷ niệm 10 năm ghi danh di sản năm nay gồm hai hoạt động chính. Đầu tiên là Hội thảo quốc tế “Một thập kỷ bảo vệ và phát huy Nghi lễ và trò chơi kéo co”, diễn ra vào lúc 13h30 ngày 15/11/2025 tại Hội trường Đảng ủy phường Long Biên (195 Thạch Bàn, Long Biên, Hà Nội). Hội thảo dự kiến có sự tham gia của hơn 250 đại biểu trong và ngoài nước, bao gồm đại diện các cơ quan, tổ chức quốc tế, các nhà quản lý, chuyên gia, nhà nghiên cứu cùng cộng đồng nắm giữ di sản đến từ nhiều địa phương như Hà Nội, Bắc Ninh, Lào Cai, Phú Thọ, Hưng Yên, Ninh Bình… Đây là dịp nhìn lại chặng đường 10 năm gìn giữ, trao truyền và phát huy giá trị di sản, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm trong bảo tồn, hợp tác quốc tế và sáng tạo di sản đa quốc gia.
Tiếp nối hội thảo là chương trình giao lưu và trình diễn Nghi lễ, trò chơi kéo co, diễn ra từ 8h-12h ngày 16/11/2025 tại Đền Trấn Vũ (ngõ 216 Cổ Linh, Long Biên, Hà Nội). Sự kiện có sự tham gia của Hội Kéo co Gijisi (thành phố Dangjin, Hàn Quốc) cùng 8 cộng đồng kéo co tiêu biểu của Việt Nam. Xen giữa các phần trình diễn kéo co là tiết mục múa trống, múa sư tử do nghệ sĩ Đại học Sehan (Hàn Quốc) biểu diễn, tạo nên không khí sôi động và gắn kết văn hóa giữa các quốc gia có chung di sản.
Đặc biệt, trong khuôn khổ sự kiện sẽ diễn ra Lễ ra mắt Mạng lưới Cộng đồng Di sản kéo co Việt Nam, đánh dấu bước phát triển mới trong hành trình kết nối và bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể này. Mạng lưới được kỳ vọng sẽ là cầu nối để các địa phương và cộng đồng thực hành cùng hợp tác, trao đổi kinh nghiệm, qua đó gìn giữ và phát huy giá trị của di sản kéo co trong đời sống hiện đại.
Mười năm sau khi được UNESCO ghi danh, Nghi lễ và trò chơi kéo co không chỉ khẳng định sức sống bền bỉ của một giá trị văn hóa dân gian đặc sắc, mà còn thể hiện nỗ lực chung tay của cộng đồng và các cơ quan quản lý trong việc bảo vệ và phát huy di sản. Sự kiện kỷ niệm 10 năm là dịp để tôn vinh truyền thống, tri ân những người gìn giữ và trao truyền di sản, đồng thời khẳng định vị thế của văn hóa Việt Nam trên bản đồ di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.
