Đẩy mạnh phân cấp phân quyền chuyển đổi sang tư duy mở để kiến tạo cho phát triển
(PNTĐ) - Tại Diễn đàn xây dựng pháp luật lần thứ Nhất, sáng 22/11, các đại biểu tham luận nhấn mạnh vào tính chất kiến tạo phát triển thể hiện ở việc phải đẩy mạnh phân cấp phân quyền, thực hiện chuyển đổi tư duy từ "không quản được thì cấm" sang tư duy mở để kiến tạo cho phát triển, để tạo cơ chế linh hoạt, tạo các cơ chế thử nghiệm, luật phải đi trước mở đường cho các lĩnh vực mới phát triển.
Kiến tạo phát triển thể hiện ở việc phải đẩy mạnh phân cấp phân quyền
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Ngô Trung Thành cho biết, từ Kỳ họp thứ Tám đến nay, với việc triển khai thực hiện đổi mới tư duy về xây dựng pháp luật thì kết quả đạt được hết sức to lớn, thể hiện ở số lượng các luật được Quốc hội xem xét, thông qua rất lớn và chất lượng bảo đảm, đáp ứng được yêu cầu tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, kiến tạo cho phát triển.
"Đặc biệt, một điểm nổi bật đó là tốc độ thể chế hóa các chủ trương của Đảng thành các quy định của pháp luật. Như chúng ta đã biết, chỉ 14 ngày sau khi Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân được Bộ Chính trị ban hành, thì Quốc hội đã xem xét, thông qua Nghị quyết 198 về chính sách đột phá phát triển kinh tế tư nhân", Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nêu và chỉ rõ, cần phải tiếp tục làm rõ nội hàm và yêu cầu của đổi mới tư duy về xây dựng pháp luật.
"Có quan điểm cho rằng, đổi mới tư duy về xây dựng pháp luật, đặc biệt là đối với công tác lập pháp cơ bản là chuyển đổi, xây dựng luật theo phương thức luật quy định những vấn đề chung có tính nguyên tắc. Nhưng chỉ vậy thôi thì có đúng không?".
Trả lời câu hỏi trên, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cho rằng, "chuyển đổi và đổi mới tư duy xây dựng pháp luật là câu chuyện hết sức tổng thể, hết sức lớn lao, một phạm trù rất lớn". Đồng thời, đề nghị, trước hết, phải nhận thức đầy đủ và thống nhất giữa tư duy và hành động về vai trò của thể chế pháp luật. Đây là vấn đề quan trọng nhất.
Chúng ta luôn xác định thể chế pháp luật là một trong ba trụ cột phát triển. Dự thảo văn kiện Đại hội lần thứ XIV đặt vấn đề đưa thể chế pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh, là động lực phát triển của đất nước. "Về tư duy, nhận thức, chúng ta thống nhất như thế, nhưng hành động thì cũng phải suy xét lại, phải quán triệt sâu sắc và thực hiện thống nhất một cách đầy đủ, nghiêm túc".
Cụ thể, người đứng đầu của các cơ quan, đặc biệt là các cơ quan soạn thảo, cần phải trực tiếp phụ trách và "lăn lộn" với công tác xây dựng hoàn thiện thể chế. Vì xây dựng thể chế là để đạt được mục tiêu quản lý hiệu quả, để kiến tạo phát triển cho ngành mình. Đây là vấn đề quan trọng nhất của ngành.
Cùng với đó là thể chế hóa kịp thời, đầy đủ các chủ trương, đường lối của Đảng, đặc biệt là đẩy nhanh tốc độ thể chế hóa các chủ trương của Đảng thành pháp luật.
Một vấn đề nữa trong đổi mới tư duy xây dựng pháp luật phải lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm và pháp luật phải đi trước mở đường, kiến tạo cho phát triển.
Qua thực tiễn công tác, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cho biết, có cơ quan, cán bộ cho rằng quy định của pháp luật mang tính chất kiến tạo, mở đường cho phát triển thì chỉ đơn thuần là những quy định mang tính chất khuyến khích, thúc đẩy, quy định liên quan đến giảm, miễn thuế, giảm tiền sử dụng đất, chỉ định thầu...
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cho rằng, tính chất kiến tạo phát triển thể hiện ở việc: phải đẩy mạnh phân cấp phân quyền, thực hiện chuyển đổi tư duy từ "không quản được thì cấm" sang tư duy mở để kiến tạo cho phát triển, để tạo cơ chế linh hoạt, tạo các cơ chế thử nghiệm, luật phải đi trước mở đường cho các lĩnh vực mới phát triển.
Thống nhất với các nguyên tắc về phân cấp phân quyền, “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”
Thứ trưởng Bộ Nội vụ Trương Hải Long cho biết, bắt đầu từ Kỳ họp bất thường lần thứ 9, Bộ Nội vụ đồng hành với Bộ Tư pháp và các cơ quan chuyên môn của Quốc hội để tham mưu Chính phủ trình Quốc hội thông qua Luật Tổ chức Chính phủ (sửa đổi), Luật Tổ chức chính quyền địa phương (sửa đổi) vào tháng 3/2025.
Trong đó, nội dung quan trọng nhất là thực hiện đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo hướng “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Đó cũng là lần đầu tiên cả hai Luật này đặt ra quy định “gốc” về thế nào là phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền; đồng thời, đặt ra yêu cầu các luật chuyên ngành khác cũng phải sửa đổi nội dung liên quan đến thẩm quyền của các bộ, ngành, địa phương để bảo đảm phù hợp với nguyên tắc này. Cụ thể, từ nay đến 1/3/2027, tất cả hệ thống pháp luật chuyên ngành phải sửa đổi theo.
Theo đó, trong thời gian các quy định pháp luật chưa kịp thời sửa đổi thì cho phép Chính phủ được ban hành các quy định theo thẩm quyền để sửa đổi quy định tại các văn bản pháp luật cao hơn nhưng vẫn phải bảo đảm đúng nguyên tắc cũng như định hướng của Đảng, của Bộ Chính trị, thống nhất với các nguyên tắc về phân cấp phân quyền, “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Qua đó, kịp thời tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế để tạo động lực phát triển trong kỷ nguyên mới.
Thứ trưởng nêu rõ, cuộc cách mạng về sắp xếp tổ chức bộ máy, vận hành chính quyền địa phương hai cấp tuy chỉ được thực hiện trong thời gian rất ngắn khoảng 6 tháng nhưng bộ máy đã đi vào vận hành thông suốt. Sau 4 tháng thực hiện, bộ máy đã hoạt động hiệu quả, không để bỏ sót nhiệm vụ kết thúc hoạt động của chính quyền địa phương cấp huyện.
Trong thời gian tới, để vận hành chính quyền địa phương hai cấp ngày càng hiệu quả hơn, Bộ Chính trị đặt ra yêu cầu với Bộ Nội vụ, Bộ Tư pháp và các bộ, ngành, địa phương phải tiếp tục hoàn thiện thể chế theo nguyên tắc về phân cấp, phân quyền và theo quy định, kết luận của Bộ Chính trị đã được thể chế hóa trong Luật Tổ chức Chính phủ và Luật Tổ chức chính quyền địa phương.
Thứ trưởng Bộ Nội vụ kiến nghị, các bộ, ngành khi xây dựng các dự án luật, nghị quyết, đặc biệt là ngay tại Kỳ họp thứ 10 cần bảo đảm thống nhất các nguyên tắc về phân cấp, phân quyền, tạo động lực để phát triển đất nước, tháo gỡ các điểm nghẽn và đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới.
